Bán trước rồi mới làm lễ khai trương là chuyện rất thường gặp: cửa hàng mở cửa bán thử vài ngày hoặc vài tuần để chạy quen việc, rồi mới chọn một ngày làm lễ khai trương chính thức. Theo quan niệm dân gian có hai cách nhìn: một bên coi ngày bán đầu tiên mới là ngày khai trương thật, một bên coi buổi lễ là mốc chính. Nhiều gia đình dung hoà bằng một lễ trình báo nhỏ trước khi bán thử.
Bài giải thích vì sao các cửa hàng hay làm như vậy, các luồng quan niệm quanh chuyện này, những cách sắp xếp mà tiểu thương thường dùng, cách báo cho khách trong giai đoạn bán thử, và một điều hay bị quên: dù chưa làm lễ, đã bán hàng là đã kinh doanh, giấy tờ phải có đủ từ ngày bán đầu tiên. Chọn ngày cho lễ chính thức thuộc phần xem ngày nên không bàn ở đây.
Vì sao nhiều cửa hàng bán trước ngày khai trương
Lý do đầu tiên và phổ biến nhất là chờ ngày. Nhiều gia đình muốn làm lễ khai trương vào ngày được coi là tốt theo lịch của nhà mình, trong khi mặt bằng đã thuê, tiền thuê đã chạy, hàng đã về. Để cửa đóng chờ cả tuần thì phí, nên họ mở bán trước, coi như bán thử.
Lý do thứ hai là thực tế vận hành. Cửa hàng mới, nhân viên mới, quy trình mới, chẳng ai muốn ngày đông khách nhất lại là ngày đầu tiên đứng quầy. Vài ngày bán lặng lẽ giúp phát hiện những chỗ vướng: hàng nào thiếu, giá nào chưa gắn, máy nào chưa chạy, nhân viên nào chưa quen. Đến lễ khai trương, mọi thứ đã trơn tru hơn.
Lý do thứ ba là sửa chữa còn dang dở. Có cửa hàng vẫn còn thợ làm biển hiệu, sơn lại mặt tiền, lắp nốt kệ, nhưng phần bán hàng bên trong đã dùng được. Chủ nhà mở cửa phục vụ khách quen trong khi chờ hoàn thiện. Cả ba lý do đều hợp lý, và đều cho thấy khai trương ngày nay đã tách thành hai lớp: lớp vận hành và lớp nghi lễ. Ở các chợ truyền thống, chuyện này còn đơn giản hơn: tiểu thương nhận sạp là bày hàng bán ngay, lễ khai trương nếu có thì làm vào một buổi sáng sau đó, gọn trong vài nén hương.
Hai luồng quan niệm quanh chuyện bán trước
Luồng thứ nhất: ngày bán đầu mới là ngày khai trương thật. Những người theo cách nhìn này cho rằng khai trương nghĩa là bắt đầu buôn bán, nên lượt bán đầu tiên, dù lặng lẽ, đã là lượt mở hàng của cửa hàng. Từ đó, họ khuyên làm một lễ trình báo nhỏ ngay trước ngày bán thử, để "có lời thưa" trước khi nhận đồng tiền đầu tiên.
Luồng thứ hai: buổi lễ là mốc chính. Cách nhìn khác coi giai đoạn bán thử như lúc chuẩn bị, chưa tính; ngày làm lễ chính thức mới là ngày cửa hàng ra mắt với thần linh, tổ tiên và phố phường. Những người theo cách này thoải mái bán trước mà không làm lễ gì.
Không luồng nào là chuẩn duy nhất. Sách phong tục phổ biến ít bàn kỹ chuyện này, vì bán thử là thói quen buôn bán hiện đại. Cách hiểu khác nhau theo vùng, theo gia đình, và cả theo người tư vấn. Bạn chọn cách nào thấy yên lòng mà không làm khó việc làm ăn là được.
Điều không nên là lo lắng quá mức. Có người nghe một lời đồn rằng bán trước khai trương là "mất lộc" rồi bồn chồn suốt mấy tuần. Lời đồn như thế không có cơ sở, và chẳng giúp gì cho cửa hàng. Hãy coi đây là chuyện sắp xếp cho hợp lòng gia đình, không phải chuyện điềm báo.
Các cách sắp xếp tiểu thương hay dùng
Bảng dưới gom bốn cách sắp xếp thường gặp khi muốn bán trước ngày khai trương chính thức. Chọn cách nào là quyền của gia đình bạn.
| Cách sắp xếp | Làm thế nào | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Lễ nhỏ rồi bán thử, lễ lớn sau | Thắp hương trình báo gọn trước ngày bán đầu, làm lễ khai trương đầy đủ vào ngày đã chọn | Gia đình giữ tục, muốn yên lòng | Lễ nhỏ không cần mâm lớn, không cần khách mời |
| Bán thử không làm lễ | Mở cửa bán bình thường, làm lễ khi đến ngày | Gia đình coi lễ là mốc chính | Vẫn ghi sổ, xuất hoá đơn đầy đủ |
| Mời người quen dùng thử, chưa bán | Cho bạn bè, hàng xóm dùng thử miễn phí, chưa thu tiền | Quán ăn, đồ uống, tiệm dịch vụ | Chi phí dùng thử tính trước, lắng nghe góp ý |
| Khai trương luôn ngày đầu bán | Làm lễ và mở bán cùng một ngày | Cửa hàng đã chuẩn bị kỹ, không chờ ngày | Ngày đầu dễ rối, cần phân việc rõ |
Cách thứ ba được nhiều quán ăn chọn vì giải quyết được cả hai nỗi lo: chưa có đồng tiền bán hàng nào trước lễ, mà vẫn có dịp chạy thử quy trình với khách thật. Chi phí cho phần dùng thử nên tính như một khoản chuẩn bị khai trương.
Giai đoạn bán thử thực ra để làm gì
Dù gọi là bán thử hay mở cửa nhẹ, giai đoạn này chỉ có giá trị khi được dùng đúng mục đích. Một số việc nên làm trong những ngày ấy:
- Ghi lại câu hỏi khách hay hỏi nhất, để chuẩn bị bảng giá, mô tả hàng hoá rõ hơn.
- Đo thời gian phục vụ một khách, từ lúc bước vào đến lúc thanh toán xong.
- Kiểm lượng hàng: món nào hết nhanh, món nào không ai hỏi.
- Để nhân viên luân phiên các vị trí, biết ai hợp việc gì.
- Thử mọi cách thanh toán khách hay dùng, chuyển khoản, quẹt thẻ, tiền mặt.
- Hỏi hàng xóm về giờ giấc, chỗ để xe, những điều họ mong cửa hàng lưu ý.
Ghi chép trong giai đoạn này là thứ có giá trị nhất mà bán thử mang lại. Nếu đến ngày khai trương mà danh sách việc cần sửa đã được xử lý xong, bạn sẽ bước vào ngày lễ nhẹ nhõm hơn nhiều.
Với những gia đình giữ tục, giai đoạn bán thử còn là lúc người lớn trong nhà quan sát và góp ý về phần lễ: bàn thờ Thần Tài đặt đã thuận chưa, chỗ thắp hương có xa hàng dễ cháy không, khói hương có bay vào chỗ khách ngồi không. Những điều chỉnh nhỏ ấy làm trong ngày thường dễ hơn nhiều so với sáng khai trương đông người.
Báo cho khách trong giai đoạn bán thử thế nào
Khách bước vào một cửa hàng đang bán thử thường không biết điều đó, và họ đánh giá cửa hàng như mọi nơi khác. Vì vậy nên có cách báo nhẹ nhàng: một tấm giấy nhỏ ở quầy ghi cửa hàng đang trong thời gian mở cửa thử, rất mong khách góp ý; hoặc nhân viên nói một câu khi thanh toán. Khách thường rộng lượng hơn với một nơi thành thật nói mình đang chạy thử.
Giai đoạn này cũng là lúc mời khách quay lại vào ngày khai trương chính thức. Nhiều cửa hàng ghi lại tên hay số điện thoại của khách đồng ý nhận tin, rồi báo cho họ ngày lễ. Những người khách ấy, khi quay lại, thường là những người vui vẻ nhất trong buổi khai trương, vì họ đã biết cửa hàng từ trước.
Điều nên tránh là quảng cáo rầm rộ trong giai đoạn bán thử rồi để khách gặp một cửa hàng còn lúng túng. Ấn tượng đầu tiên khó sửa. Cứ để giai đoạn thử đúng là giai đoạn thử, lặng lẽ, và dành phần quảng bá cho ngày khai trương.
Lễ khai trương chính thức sau thời gian bán thử
Khi đã bán được một thời gian, lễ khai trương chính thức có thể gọn hơn so với cửa hàng mở lần đầu, vì phần vận hành đã ổn. Trình tự gợi ý:
- Rà lại danh sách việc cần sửa từ giai đoạn bán thử, xử lý xong trước ngày lễ.
- Báo ngày khai trương cho khách đã ghé trong giai đoạn thử, cho hàng xóm và bạn hàng.
- Dọn dẹp, bày lại hàng như một ngày mới; nhiều nhà thay hoa, lau bàn thờ, thắp đèn mới.
- Làm lễ cúng khai trương theo phong tục gia đình, gọn gàng, có người trông lửa.
- Đón người mở hàng của ngày lễ; với nhiều gia đình đây là lượt mở hàng "chính thức" dù đã bán trước đó.
- Phần nghi thức trước cửa nếu có, rồi bán hàng bình thường, ghi sổ ngày khai trương riêng để so với giai đoạn thử.
So sánh số liệu ngày khai trương với những ngày bán thử giúp bạn thấy phần quảng bá có hiệu quả không, và khách quen đã bắt đầu hình thành chưa.
Về thực tế: đã bán là đã kinh doanh
Một hiểu lầm hay gặp là coi giai đoạn bán thử như "chưa chính thức", nên chưa cần lo giấy tờ. Theo nguyên tắc chung, hoạt động kinh doanh bắt đầu khi bạn bán hàng và thu tiền, không phụ thuộc vào việc đã làm lễ khai trương hay chưa. Giấy đăng ký kinh doanh hoặc hộ kinh doanh, các giấy phép riêng của ngành như an toàn thực phẩm, phòng cháy, và việc kê khai thuế nên được chuẩn bị trước ngày bán đầu tiên.
Doanh thu trong những ngày bán thử cũng là doanh thu, cần được ghi sổ và kê khai như bình thường. Nếu bạn chưa rõ cửa hàng của mình thuộc diện nộp thuế theo cách nào, hãy hỏi cơ quan thuế nơi đăng ký hoặc một người làm kế toán có kinh nghiệm; bài này chỉ nêu nguyên tắc, không thay cho tư vấn.
Tương tự, hợp đồng thuê mặt bằng thường tính từ ngày bàn giao, không từ ngày khai trương. Bán thử sớm vì thế còn là cách tận dụng thời gian thuê đã trả. Nhìn chuyện bán trước dưới góc này, bạn sẽ thấy nó không chỉ là chuyện tục lệ, mà là một quyết định kinh doanh hợp lý, miễn là giấy tờ đầy đủ và gia đình đã thống nhất cách giữ lễ.
Câu hỏi thường gặp
Chưa làm lễ khai trương mà bán hàng có kiêng không?
Quan niệm dân gian về chuyện này không thống nhất. Có gia đình làm một lễ trình báo nhỏ trước khi bán thử, có gia đình coi lễ chính thức mới là mốc nên bán trước thoải mái. Không có cơ sở nào cho thấy bán trước làm cửa hàng kém may mắn.
Bán thử bao lâu rồi mới khai trương là hợp lý?
Tuỳ loại cửa hàng và mức chuẩn bị. Nhiều nơi bán thử vài ngày đến hai tuần, đủ để nhân viên quen việc và sửa những chỗ vướng. Bán thử quá lâu thì ý nghĩa của ngày khai trương mờ đi, khách cũng không còn thấy đó là dịp đặc biệt.
Lượt bán đầu trong giai đoạn bán thử có tính là mở hàng không?
Tuỳ cách nhìn của gia đình. Có nhà coi đó là lượt mở hàng thật, có nhà vẫn đón người mở hàng riêng vào ngày lễ chính thức. Cả hai cách đều phổ biến; quan trọng là gia đình thống nhất và yên lòng.
Đang bán thử có cần giấy phép kinh doanh chưa?
Cần. Theo nguyên tắc chung, đã bán hàng thu tiền là đã kinh doanh, nên đăng ký kinh doanh, giấy phép riêng của ngành và việc kê khai thuế cần có từ ngày bán đầu tiên. Nên hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán nếu chưa rõ.
Có nên quảng cáo trong giai đoạn bán thử không?
Nên hạn chế. Giai đoạn thử là lúc cửa hàng còn lúng túng; quảng cáo rầm rộ lúc này dễ để lại ấn tượng chưa tốt. Hãy báo nhẹ nhàng với khách ghé qua, xin góp ý, và dành phần quảng bá cho ngày khai trương chính thức.
Lễ khai trương sau bán thử có cần làm to không?
Không cần. Vì phần vận hành đã ổn, nhiều cửa hàng làm lễ gọn, mời khách đã ghé trong giai đoạn thử, hàng xóm và bạn hàng. Một buổi lễ ấm cúng với những người đã biết cửa hàng thường vui hơn một buổi đông mà xa lạ.