Cửa hàng online không có mặt tiền để treo băng, đặt kệ hoa hay đón đoàn lân, nhưng nhiều người bán vẫn giữ tinh thần khai trương theo cách riêng: thắp hương báo việc tại nhà hoặc nơi để hàng, trân trọng đơn hàng đầu tiên như lượt mở hàng, và chọn một ngày ra mắt có ưu đãi cho khách quen. Không tục nào là bắt buộc; điều bắt buộc là giấy tờ, thuế và sự trung thực với khách.
Bài chuyển từng tục khai trương quen thuộc sang hoàn cảnh bán qua mạng, chỉ ra phần nào còn ý nghĩa, phần nào nên bỏ, và những cái bẫy hay gặp như tạo đơn ảo để "mở hàng", mua đánh giá, hay buổi phát trực tiếp ngày ra mắt dùng lời hứa may mắn để bán hàng. Kỹ thuật bán hàng, chạy quảng cáo không thuộc phạm vi bài.
Shop bán qua mạng có "khai trương" không
Khai trương, xét về gốc, là đánh dấu khởi đầu của một việc làm ăn. Với cửa hàng truyền thống, khởi đầu ấy gắn với mặt bằng: cánh cửa mở ra, khách bước vào. Với shop online, chẳng có cánh cửa nào, nhưng vẫn có một ngày đầu tiên nhận đơn, một món hàng đầu tiên gửi đi. Nhiều người bán vì thế vẫn coi ngày đó là ngày khai trương.
Người bán online ở Việt Nam rất đa dạng: người bán thêm từ nhà sau giờ làm, tiểu thương có sạp ở chợ mở thêm kênh bán mạng, hộ kinh doanh có kho hàng riêng, thương hiệu nhỏ bán trên nhiều sàn. Mỗi kiểu có cách giữ tục khác nhau. Người có cửa hàng thật mở thêm kênh online thường không làm lễ riêng; người bắt đầu từ con số không thì hay coi ngày mở shop là việc lớn.
Cách nhìn tỉnh táo là: tục lệ khai trương giúp người bán có một mốc tinh thần, một lời tự nhắc về sự nghiêm túc với việc mình bắt đầu. Giá trị đó vẫn nguyên vẹn khi chuyển sang mạng. Phần nghi thức gắn với không gian vật lý như pháo, lân, kệ hoa thì tự nhiên rơi đi, và không ai cần phải tiếc.
Cũng có những người bán chọn làm cả hai: mở một quầy nhỏ ở chợ hay một góc trưng bày tại nhà để khách quanh vùng ghé xem, đồng thời bán qua mạng cho khách xa. Khi đó, phần khai trương ở quầy thật vẫn giữ các tục quen thuộc, còn phần online chỉ cần một lời báo tin ra mắt. Không nên làm hai lần lễ lớn cho cùng một việc làm ăn; một buổi gọn gàng, nói rõ cả hai kênh bán, là đủ cho khách và cho cả gia đình.
Tục khai trương cũ khi chuyển sang mạng
Bảng dưới đặt các tục khai trương quen thuộc cạnh dạng tương ứng của chúng ở shop online.
| Tục ở cửa hàng | Ý nghĩa gốc | Dạng tương ứng khi bán online | Nên giữ hay bỏ |
|---|---|---|---|
| Lễ cúng khai trương | Trình báo việc làm ăn | Thắp hương tại bàn thờ gia đình hoặc nơi để hàng | Tuỳ gia đình, giữ gọn và an toàn |
| Người mở hàng | Lượt bán đầu mở đường | Đơn hàng thật đầu tiên | Nên trân trọng, không tạo đơn ảo |
| Pháo, múa lân | Báo tin cho phố | Bài đăng, video giới thiệu ngày ra mắt | Giữ ở mức báo tin, không ồn ào quá đà |
| Kệ hoa, lời chúc | Bạn bè chứng kiến, giới thiệu | Lời chúc, chia sẻ của bạn bè trên mạng | Cảm ơn từng người, không mua lượt thích |
| Ưu đãi khai trương | Mời khách đến lần đầu | Mã giảm giá, quà kèm đơn đầu | Giữ, nhưng ghi rõ điều kiện, không ảo giá |
Nhìn bảng sẽ thấy phần lớn tục cũ đều có chỗ đứng mới, miễn là giữ được tinh thần gốc: thật lòng với khách và trân trọng người ủng hộ mình đầu tiên.
Lễ cúng khi bán hàng tại nhà
Người bán online thường làm việc ngay trong nhà, một góc phòng khách hay một phòng nhỏ chất hàng. Nhiều gia đình thắp hương ở bàn thờ gia tiên báo việc mở shop, hoặc thắp ở bàn thờ Thần Tài nếu nhà đã có. Có người lập thêm bàn thờ Thần Tài nhỏ ở khu để hàng; đó là lựa chọn riêng, và cách lập, bày biện có hướng dẫn ở nơi chuyên về đồ thờ.
Điều cần chú ý là chỗ để hàng của người bán online thường là nơi dễ cháy nhất trong nhà: thùng carton, xốp, băng keo, túi nilon chất cao, nhiều khi sát ổ điện đang sạc máy. Nếu thắp hương, hãy đặt xa khu đó, dùng hương ít khói, có người trông cho tới khi tàn. Ở căn hộ chung cư, cân nhắc dùng đèn thờ điện để không ảnh hưởng đầu báo khói và hàng xóm.
Nếu bạn không giữ tục thờ cúng, một ngày mở shop vẫn có thể có nghi thức của riêng mình: dọn gọn góc làm việc, viết ra mục tiêu ba tháng đầu, gói thật đẹp đơn hàng đầu tiên. Nghi thức nào cũng được, miễn nó giúp bạn bước vào việc buôn bán với tâm thế nghiêm túc.
Đơn mở hàng đầu tiên: trân trọng mà không giả tạo
Đơn thật đầu tiên là người mở hàng của bạn. Dù là bạn bè, người thân hay một khách lạ tình cờ tìm thấy shop, người đặt đơn đầu tiên là người tin bạn khi bạn chưa có đánh giá nào. Nhiều người bán ghi lại tên và ngày của đơn này, giữ như kỷ niệm.
Đóng gói kỹ hơn mọi đơn khác. Gói cẩn thận, có lời cảm ơn viết tay, có thể kèm một món quà nhỏ. Khách thường chụp ảnh lúc mở hàng; lần đầu tiên ấy là quảng cáo tốt nhất mà shop có được.
Không tạo đơn ảo để "mở hàng". Có người nhờ người quen đặt đơn giả, hoặc tự tạo đơn để shop có số liệu đẹp ngay ngày đầu, gọi là mở hàng cho may. Việc này đi ngược tinh thần tục lệ, vì tục mở hàng trân trọng một lượt mua thật. Nó còn có thể vi phạm quy định của sàn và đánh lừa khách khác.
Không mua đánh giá. Đánh giá năm sao mua được không phải lời chúc, mà là thông tin sai cho người mua sau. Một shop mới ít đánh giá nhưng đánh giá thật thì đáng tin hơn một shop mới đã có hàng trăm lời khen giống nhau.
Hỏi người mở hàng một câu góp ý. Khi khách nhận hàng, nhắn hỏi họ thấy cách đóng gói, thời gian giao, chất lượng ra sao. Lời góp ý thật từ đơn đầu tiên giúp bạn sửa sớm những chỗ chưa ổn.
Buổi phát trực tiếp ngày ra mắt: giữ chừng mực
Nhiều shop chọn phát trực tiếp trong ngày ra mắt để giới thiệu hàng, như một dạng "khai trương trên mạng". Vài điều nên giữ:
- Nói rõ đây là ngày ra mắt, giới thiệu bạn là ai, bán gì, giao hàng thế nào, đổi trả ra sao.
- Ưu đãi khai trương phải thật: giá gốc đúng, điều kiện rõ, không nâng giá rồi giảm.
- Không dùng lời hứa may mắn, kiểu mua món này để "hút tài", "đắt hàng", "giữ lộc", nhất là khi bán vật phẩm phong thủy.
- Nếu có thắp hương hay bày bàn thờ trong khung hình, giữ trang nghiêm, không biến thành đạo cụ để câu khách.
- Bốc thăm, quay số có giải thưởng là hình thức khuyến mại có thể phải theo quy định riêng; tìm hiểu kỹ trước khi làm, đừng bắt khách trả tiền để được tham gia.
- Cảm ơn người xem bằng tên, trả lời câu hỏi thật, không đọc kịch bản rập khuôn.
Buổi ra mắt trên mạng cũng giống buổi khai trương ở phố: người ta nhớ cách bạn đối xử với khách hơn là nhớ âm thanh náo nhiệt.
Ngày ra mắt shop: một trình tự gọn
Dưới đây là trình tự gợi ý cho một ngày ra mắt của shop nhỏ, kết hợp phần tục lệ tuỳ gia đình và phần việc thật:
- Hôm trước: kiểm lại tồn kho, ảnh và mô tả từng món, phí giao hàng, chính sách đổi trả.
- Sáng ra mắt: dọn gọn góc làm việc; nếu gia đình giữ tục, thắp hương báo việc ở bàn thờ trong nhà.
- Đăng bài báo tin ra mắt, nói rõ ưu đãi và thời hạn, gửi riêng cho bạn bè, người quen.
- Đón đơn đầu tiên: xác nhận nhanh, gói kỹ, gửi lời cảm ơn riêng.
- Nếu phát trực tiếp, giữ thời lượng vừa phải, có người hỗ trợ trả lời bình luận và ghi đơn.
- Cuối ngày: ghi lại số đơn, món được hỏi nhiều, câu hỏi khách hay đặt, chỗ nào trục trặc.
Một shop online có thể ra mắt nhiều lần, mỗi khi có dòng hàng mới. Mỗi lần như thế là một dịp để rút kinh nghiệm từ lần trước, không cần phải làm lại toàn bộ nghi thức.
Về thực tế: bán mạng cũng là kinh doanh
Nhiều người bắt đầu bán online với suy nghĩ bán thêm cho vui, chưa cần giấy tờ. Theo nguyên tắc chung, khi việc bán hàng diễn ra thường xuyên và có thu nhập, đó là hoạt động kinh doanh, có nghĩa vụ về đăng ký và thuế tương ứng với quy mô. Quy định về thuế đối với người bán trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội đã có những thay đổi gần đây, trong đó có việc sàn khấu trừ thuế thay cho người bán trong một số trường hợp.
Vì quy định thay đổi khá nhanh, bạn nên hỏi trực tiếp cơ quan thuế nơi mình cư trú hoặc một người làm kế toán, thay vì nghe theo các bài chia sẻ không rõ nguồn. Bài này không nêu mức thuế hay ngưỡng doanh thu cụ thể.
Ngoài thuế, hàng hoá cũng cần rõ nguồn gốc, nhất là thực phẩm, mỹ phẩm, đồ cho trẻ em; mỗi nhóm hàng có thể có yêu cầu riêng. Một khởi đầu ngay ngắn về giấy tờ chính là phần "lễ" quan trọng nhất của mọi cuộc khai trương, dù ở phố hay trên mạng: nó cho khách biết bạn làm ăn nghiêm túc và sẽ còn ở đó khi họ cần đổi trả hay hỏi lại.
Câu hỏi thường gặp
Mở shop online có cần làm lễ cúng khai trương không?
Không bắt buộc. Nhiều người bán thắp hương báo việc ở bàn thờ gia đình, số khác không làm gì. Nếu làm, nên giữ gọn, đặt xa khu để hàng dễ cháy và có người trông lửa, nhất là khi bán hàng tại căn hộ chung cư.
Đơn hàng đầu tiên của shop online có được coi là mở hàng không?
Nhiều người bán coi đơn thật đầu tiên là lượt mở hàng của shop và trân trọng nó như tục mở hàng ở cửa hàng truyền thống. Hãy gói kỹ, cảm ơn riêng và hỏi góp ý; đó là cách giữ tục có ý nghĩa nhất.
Nhờ người quen đặt đơn ảo cho shop đẹp số liệu có sao không?
Không nên. Đơn ảo đi ngược tinh thần tục mở hàng vốn trân trọng một lượt mua thật, có thể vi phạm quy định của sàn và đánh lừa người mua sau. Một shop mới ít đơn nhưng đơn thật vẫn đáng tin hơn.
Livestream ngày ra mắt có nên nói vật phẩm giúp đắt hàng không?
Không nên. Hứa hẹn tài lộc, đắt hàng cho một món hàng là lời không kiểm chứng được và dễ bị coi là quảng cáo sai sự thật. Hãy giới thiệu chất liệu, kích thước, nguồn gốc, cách dùng, và để khách tự chọn theo nhu cầu.
Bán hàng online tại nhà có phải đăng ký kinh doanh và nộp thuế không?
Khi bán thường xuyên và có thu nhập, đó là hoạt động kinh doanh với nghĩa vụ tương ứng. Quy định với người bán trên sàn và mạng xã hội đã thay đổi gần đây, nên hỏi cơ quan thuế nơi cư trú hoặc người làm kế toán để biết chính xác.
Shop online có nên tổ chức ngày ra mắt không?
Nên, nếu bạn chuẩn bị kỹ. Một ngày ra mắt có ưu đãi thật, báo tin cho người quen và chăm sóc kỹ những đơn đầu tiên giúp shop có khởi đầu rõ ràng. Nếu chưa sẵn sàng, cứ bán lặng lẽ vài tuần rồi mới làm ngày ra mắt.