Bùa kéo khách, vòng đá "chiêu tài", tượng "đã khai quang", nước "tẩy vận" là những món được chào bán nhiều cho người buôn bán đang ế, đặc biệt qua các phiên phát trực tiếp trên mạng. Giá thường cao gấp nhiều lần món cùng chất liệu, và phần chênh được biện minh bằng công dụng không kiểm chứng được. Không có căn cứ nào cho thấy một món đồ làm khách đông lên.
Bài này không chê bai việc bày đồ trang trí mang ý nghĩa cầu may, vốn là nếp văn hoá của nhiều cửa hiệu. Bài chỉ ra những chiêu nâng giá quen trong phiên trực tiếp, vì sao chữ "đã khai quang" không phải căn cứ định giá, cách kiểm một món trước khi xuống tiền, và quyền của người mua khi hàng không đúng mô tả.
Những món hay được chào bán cho người đang ế
Danh sách dưới đây liệt kê những loại hàng và dịch vụ thường được giới thiệu như lời giải cho tiệm vắng khách. Không phải người bán nào cũng có ý xấu, nhưng cách chào bán sau đây là điều người mua nên cảnh giác.
- Bùa kéo khách, bùa giữ lộc. Thường là giấy, vải hoặc túi nhỏ, được nói là "đã làm phép", giá cao mà không có giá trị vật chất tương xứng.
- Vòng tay, chuỗi đá "chiêu tài". Bán kèm lời về năng lượng, hợp mệnh, trong khi chất liệu thật thường không được ghi rõ.
- Tượng, linh vật "đã khai quang". Giá cộng thêm vì được nói là đã qua nghi lễ, không có cách nào kiểm.
- Nước, muối, bột "tẩy vận". Bán theo chai, theo gói, kèm hướng dẫn rắc, lau trong tiệm.
- Dịch vụ "trì chú online". Người mua chuyển tiền, người bán nói sẽ làm lễ từ xa cho tiệm.
- Gói trọn bộ "cải vận cửa hàng". Gồm nhiều món và nhiều buổi, tổng chi phí lớn.
Điểm chung là giá trị của món hàng không nằm ở chất liệu hay tay nghề làm ra nó, mà ở một công dụng được hứa hẹn. Khi giá đặt trên công dụng không kiểm được, người mua không có cách nào biết mình trả đúng hay trả quá.
Chiêu nâng giá thường gặp trong phiên phát trực tiếp
Đếm ngược và "chỉ còn vài suất". Người dẫn liên tục nhắc thời gian sắp hết, số lượng sắp hết, để người xem quyết định trong vài phút thay vì suy nghĩ. Một món đồ thật sự có giá trị thì không cần ép người mua như vậy.
Bình luận mồi. Nhiều bình luận kể "mua tuần trước, tiệm đông hẳn", "chốt cho mình hai cái". Một phần có thể là tài khoản của chính người bán hoặc người được nhờ. Người xem không có cách kiểm những lời kể này.
Kể chuyện đổi đời. Câu chuyện chủ tiệm sắp đóng cửa bỗng khá lên sau khi mua một món được kể chi tiết, cảm động. Đó là chuyện kể, không phải bằng chứng.
Giá gạch và quà tặng kèm. Giá "gốc" được nêu rất cao rồi giảm mạnh cho người mua trong phiên, kèm quà tặng. Mức giá gốc ấy không có căn cứ nào.
Gắn với nỗi sợ. Người dẫn nói "tiệm nào đang vắng khách là đang có vấn đề", "không giải thì càng ngày càng ế", khiến người đang lo thấy mình bị gọi tên.
Xem miễn phí cho người mua. Mua món hàng thì được "xem phong thủy cửa hàng" miễn phí, và buổi xem này thường dẫn tới món tiếp theo.
Vì sao chữ "đã khai quang" không phải căn cứ định giá
Trong tập tục của nhiều nơi thờ tự và nhiều gia đình, có những nghi lễ dành cho tượng, tranh thờ trước khi đặt lên bàn thờ, thường được gọi là khai quang hoặc an vị. Đó là nghi lễ thuộc về đời sống tín ngưỡng, có ý nghĩa với người tin, và việc nghi lễ ấy diễn ra thế nào là chuyện của nhà chùa, người hành lễ và gia đình. Muốn hiểu sâu, người đọc nên hỏi chư tăng hoặc người có trách nhiệm ở nơi thờ tự quen thuộc.
Vấn đề nằm ở chỗ chữ "đã khai quang" bị dùng như một nhãn thương mại. Người mua qua mạng không thể biết món hàng có thật sự qua nghi lễ nào hay không, ai làm, làm ở đâu. Khi nhãn ấy làm giá tăng lên nhiều lần, người mua đang trả tiền cho một lời nói không kiểm được.
Cách nghĩ hợp lý là định giá món hàng theo những gì nhìn thấy và kiểm được: chất liệu, kích thước, trọng lượng, độ tinh xảo của tay nghề, nguồn gốc. Phần tín ngưỡng, nếu gia đình cần, có thể làm theo nếp nhà hoặc nhờ nơi thờ tự quen biết, không cần mua kèm từ người bán hàng trên mạng.
Cũng cần nói thêm rằng mỗi truyền thống có quan niệm riêng về việc tượng, tranh nào cần nghi lễ, và nhiều người tu hành không khuyến khích gắn nghi lễ với chuyện buôn bán, làm giàu. Vì vậy, khi một món đồ được quảng cáo bằng lời lẽ tín ngưỡng để đổi lấy giá cao, người mua có lý do để thận trọng gấp đôi: vừa vì túi tiền, vừa vì sự tôn trọng dành cho chính tín ngưỡng ấy.
Kiểm một món vật phẩm trước khi xuống tiền
Dù mua qua phiên trực tiếp hay ở cửa hàng, một món đồ trang trí mang ý nghĩa cầu may cũng nên được kiểm như mọi món hàng khác. Các bước dưới đây không đòi hỏi kiến thức chuyên môn.
- Hỏi chất liệu cụ thể. Đá gì, gỗ gì, đồng hay hợp kim, bột đá ép hay đá nguyên khối. Câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu nên dừng.
- Hỏi kích thước và trọng lượng. So với ảnh, so với giá của món cùng chất liệu, cùng cỡ ở nơi khác.
- Hỏi nơi làm ra và người bán là ai. Tên cửa hàng, địa chỉ, cách liên hệ khi cần đổi trả.
- Hỏi chính sách đổi trả bằng chữ. Chụp lại tin nhắn ghi rõ điều kiện.
- Không chuyển tiền trước toàn bộ với người bán chưa từng giao dịch, ưu tiên hình thức nhận hàng rồi trả tiền khi có thể.
- Ghi lại phiên phát trực tiếp hoặc chụp màn hình lúc chốt đơn, gồm lời mô tả của người bán.
- Ngủ một đêm trước khi mua món giá cao. Nếu món hàng chỉ "bán được trong phiên này", đó là lý do để không mua.
Những bước này giúp người mua trả đúng giá cho một món đồ thật, thay vì trả giá cao cho một lời hứa. Nếu người bán khó chịu khi bị hỏi, người mua đã có câu trả lời cần thiết.
Quyền của người mua khi hàng không đúng mô tả
Theo nguyên tắc chung về bảo vệ người tiêu dùng, người bán phải cung cấp thông tin đúng về hàng hoá, và người mua có quyền yêu cầu xử lý khi hàng không đúng như đã giới thiệu. Với hàng mua qua phiên phát trực tiếp, bằng chứng quan trọng nhất là đoạn ghi lại lời mô tả, tin nhắn chốt đơn, biên nhận chuyển khoản và ảnh món hàng khi nhận.
Khi món hàng nhận được khác hẳn mô tả, như đá ghi là tự nhiên mà thật ra là nhựa, kích thước nhỏ hơn nhiều, người mua có thể liên hệ người bán yêu cầu đổi trả, báo cáo trên nền tảng nơi phiên trực tiếp diễn ra, hoặc tìm tới tổ chức bảo vệ người tiêu dùng tại địa phương. Chi tiết thủ tục và thời hạn nên kiểm theo quy định hiện hành hoặc hỏi người có chuyên môn pháp lý.
Riêng phần công dụng như "kéo khách", "giữ lộc" thì gần như không có cách khiếu nại, vì không đo được. Đây là lý do nên quyết định mua dựa trên phần kiểm được, và coi mọi lời hứa công dụng là thông tin không có giá trị khi so giá.
Cùng một khoản tiền, có thể làm gì cho tiệm
Để thấy rõ giá trị của một món vật phẩm giá cao, có thể đặt khoản tiền đó cạnh những việc đo được cho tiệm. Bảng dưới dùng một khoản tiền ví dụ giả định, không phải giá thật của món nào.
| Cách dùng khoản tiền | Tác động có thể đo | Cách đo lại |
|---|---|---|
| Một món "hút tài" giá cao | Không đo được | Không có cách đo |
| Sửa đèn mặt tiền, làm sáng lối vào | Thêm người dừng lại nhìn vào buổi tối | Đếm người bước vào buổi tối trước và sau |
| Nhập thêm món khách hỏi nhiều | Bớt khách ra về tay không | So số đơn của món đó sau vài tuần |
| Sắp xếp lại kệ, dọn lối đi | Khách ở lại lâu hơn, dễ tìm hàng | Hỏi khách quen, đếm tỉ lệ mua |
| Cập nhật ảnh, giờ mở cửa trên bản đồ | Khách tìm qua điện thoại tìm thấy tiệm | Hỏi khách mới biết tiệm qua đâu |
Bảng này không nói rằng mọi món vật phẩm đều vô nghĩa. Một món đồ đẹp, đúng chất liệu, đặt gọn gàng có thể làm không gian tiệm dễ chịu hơn. Nhưng khi đang ế và tiền eo hẹp, những việc ở các hàng dưới thường mang lại nhiều hơn.
Nếu vẫn muốn bày một món cho tiệm
Nhiều cửa hiệu Việt có nếp bày một món mang ý nghĩa chúc may mắn ở quầy hay gần cửa, và đó là nét văn hoá đáng giữ khi làm gọn gàng. Nên chọn món có ghi rõ chất liệu, kích thước, nơi làm, giá công khai, mua ở nơi có địa chỉ đổi trả rõ ràng. Bạn có thể xem thêm vật phẩm có ghi rõ chất liệu trên Vật Phẩm Phong Thủy.
Khi bày, đặt món đồ ở chỗ không vướng lối đi, không che hàng bán, không gần nguồn lửa nếu có hương khói. Chọn kích thước vừa với quầy, tránh bày quá nhiều món cùng lúc khiến tiệm rối mắt. Một món đẹp đặt đúng chỗ có giá trị trang trí hơn năm món chen chúc.
Quan trọng nhất, món đồ ấy nên được mua vì thích và vì hợp không gian, không phải vì tin rằng nó sẽ giải quyết chuyện ế. Chuyện ế vẫn cần được xử lý bằng những việc đo được, và người bán giữ được sự tỉnh táo đó thì sẽ không bị cuốn vào vòng mua hết món này tới món khác.
Một cách giữ tỉnh táo là đặt cho tiệm một mức chi cố định cho đồ trang trí mỗi năm, ghi vào sổ như mọi khoản chi khác. Khi có lời chào bán mới, người bán chỉ cần xem khoản đó còn hay đã hết, không phải quyết định theo cảm xúc giữa một phiên đếm ngược.
Câu hỏi thường gặp
Bùa kéo khách có tác dụng không?
Không có căn cứ nào cho thấy bùa hay vật phẩm làm khách đông lên. Giá của bùa thường đặt trên công dụng không kiểm được, nên người mua không biết mình trả đúng hay trả quá. Khi tiệm ế, nên tìm nguyên nhân đo được như dòng khách, giá, hàng hoá và cách phục vụ.
Vật phẩm đã khai quang có đáng giá cao hơn không?
Khai quang, an vị là nghi lễ thuộc đời sống tín ngưỡng, có ý nghĩa với người tin. Nhưng người mua qua mạng không thể kiểm món hàng có thật sự qua nghi lễ hay không. Nên định giá theo chất liệu, kích thước, tay nghề và nguồn gốc, không theo nhãn này.
Mua vật phẩm qua livestream cần lưu ý gì?
Hỏi rõ chất liệu, kích thước, nơi làm và chính sách đổi trả bằng chữ. Ghi lại phiên hoặc chụp màn hình lúc chốt đơn. Không chuyển trước toàn bộ cho người bán chưa từng giao dịch, và không mua món giá cao chỉ vì bị đếm ngược thời gian.
Hàng nhận về không giống mô tả thì làm gì?
Giữ đoạn ghi phiên, tin nhắn, biên nhận chuyển khoản và ảnh hàng khi nhận. Liên hệ người bán yêu cầu đổi trả, báo cáo trên nền tảng và nếu cần tìm tới tổ chức bảo vệ người tiêu dùng tại địa phương. Chi tiết thủ tục nên kiểm theo quy định hiện hành.
Vì sao các phiên bán vật phẩm hay đếm ngược thời gian?
Đếm ngược và nhắc số lượng sắp hết khiến người xem quyết định trong vài phút thay vì suy nghĩ. Đây là kỹ thuật bán hàng tạo gấp gáp. Một món đồ có giá trị thật thì người mua vẫn có thể mua sau khi đã hỏi kỹ và so giá.
Có nên bày vật phẩm cầu may trong cửa hàng?
Đây là lựa chọn văn hoá của từng gia đình. Nếu bày, nên chọn một món đúng chất liệu, giá công khai, kích thước vừa với quầy, đặt ở chỗ không vướng lối đi và xa nguồn lửa. Món đồ nên được mua vì thích, không phải vì tin sẽ hết ế.