"Gửi vài tấm ảnh mặt bằng để thầy xem kỹ" là lời mở đầu của một kịch bản thu phí khá phổ biến nhắm vào chủ tiệm đang ế. Sau khi nhận ảnh, người xem thường báo tiệm có "vấn đề", rồi lần lượt thu phí xem, phí giải, phí vật phẩm, phí kiểm lại. Ngoài chuyện mất tiền, ảnh cửa hàng còn để lộ nhiều thông tin mà chủ tiệm không ngờ tới.
Bài này mô tả kịch bản theo từng bước, liệt kê những gì một tấm ảnh tiệm có thể tiết lộ, chỉ dấu hiệu của tài khoản dựng lên để thu tiền, và những việc cần làm nếu đã lỡ gửi ảnh. Phần cuối gợi ý nên hỏi ai khi thật sự muốn có ý kiến về mặt bằng. Bài không nêu tên người hay trang cụ thể.
Kịch bản bắt đầu từ một tấm ảnh
Phần lớn những vụ thu phí qua ảnh mặt bằng đi theo trình tự dưới đây. Mỗi bước nghe hợp lý khi đứng riêng, nhưng nối lại thì thành một chuỗi khó dứt ra.
- Lời mời nhẹ nhàng. Tin nhắn hoặc bình luận đề nghị xem giúp miễn phí vì "thấy tiệm đang khó".
- Xin ảnh. Mặt tiền, cửa ra vào, quầy thu ngân, bàn thờ, đôi khi cả phòng phía sau và kho.
- Xin thêm thông tin. Tên chủ tiệm, năm sinh, ngày khai trương, địa chỉ cụ thể "để tính cho chuẩn".
- Báo kết quả gây lo. Tiệm bị "phạm" ở cửa, ở quầy, cần xử lý sớm.
- Thu phí xem chi tiết. Muốn biết cách giải thì phải trả một khoản cho bản xem đầy đủ.
- Thu phí giải và vật phẩm. Sau bản xem, đến lễ giải, vật phẩm phải mua đúng nơi người xem chỉ định.
- Thu phí kiểm lại. Vài tuần sau, người xem hỏi thăm, xin ảnh mới, và phát hiện "vấn đề mới".
Điểm đáng chú ý là người bán bị đưa từ một yêu cầu nhỏ, gửi vài tấm ảnh, tới những yêu cầu lớn dần. Mỗi lần đồng ý làm lần sau dễ đồng ý hơn. Dừng ở bước hai là cách rẻ nhất.
Ảnh cửa hàng tiết lộ những gì
Nhiều chủ tiệm nghĩ ảnh mặt bằng chỉ là ảnh cái cửa, không có gì riêng tư. Thật ra, vài tấm ảnh chụp trong tiệm có thể cho người lạ biết rất nhiều.
- Địa chỉ chính xác. Nhìn biển số nhà, góc phố, tiệm bên cạnh là đủ để tìm ra.
- Vị trí két tiền và quầy thu ngân. Kèm theo chỗ để chìa khoá, ngăn kéo.
- Vị trí và số lượng camera. Biết góc nào có camera, góc nào không.
- Hàng giá trị và nơi cất. Tủ kính, kho phía sau, cách sắp xếp.
- Cửa phụ, lối sau, cửa sổ. Những lối vào ít được để ý.
- Giấy tờ treo tường. Giấy đăng ký kinh doanh có tên, mã số, địa chỉ.
- Nhân viên và giờ làm. Ai đứng quầy, tiệm có mấy người, giờ nào vắng.
Không phải ai xin ảnh cũng có ý định xấu về an ninh. Nhưng chủ tiệm không có cách nào biết ảnh của mình sẽ đi đâu sau khi gửi. Cẩn trọng với ảnh bên trong tiệm là thói quen nên có, như cẩn trọng với số tài khoản hay mật khẩu.
Vì sao lời "xem qua ảnh" nghe thuyết phục
Người đang ế gửi ảnh với tâm thế chờ nghe tiệm mình có vấn đề gì. Người xem chỉ cần nói những điều đúng với hầu hết cửa hàng: cửa mở thẳng ra đường, quầy hơi tối, góc trong có đồ chất đống, bàn thờ đặt hơi thấp. Tiệm nào nhìn kỹ cũng có vài điểm như vậy, nên người gửi ảnh dễ thấy "thầy nói trúng". Thật ra đó là những nhận xét chung, ai cầm ảnh cũng nói được.
Thêm vào đó, người xem thường kết hợp ảnh với những thông tin chủ tiệm đã kể trong tin nhắn trước đó: tiệm mở bao lâu, dạo này vắng thế nào, trong nhà có ai mệt. Khi những chi tiết ấy được nói lại bằng giọng chắc chắn, người nghe có cảm giác được nhìn thấu. Kỹ thuật này đã được nhiều người nghiên cứu tâm lý mô tả từ lâu khi bàn về các màn đoán ý, và nó không cần bất kỳ hiểu biết đặc biệt nào về mặt bằng.
Biết điều này, người bán có thể tự thử: đặt ảnh tiệm mình cạnh ảnh vài tiệm khác, đọc lại lời nhận xét, và hỏi xem câu nào chỉ đúng riêng với tiệm mình. Thường sẽ không còn câu nào.
Những câu nhận xét qua ảnh hay gặp và điều thật sự nằm sau
"Cửa nhìn thẳng ra đường nên tiền đi ra". Hầu như mọi cửa hàng mặt phố đều mở thẳng ra đường, vì đó là chỗ khách đi qua. Câu này đúng với gần như mọi tiệm, nên không nói lên điều gì riêng.
"Quầy tối, khí không tụ". Nếu quầy tối thật, khách khó nhìn hàng và khó đọc giá. Đây là chuyện ánh sáng, sửa bằng một bóng đèn, không cần lễ.
"Góc trong bừa bộn nên vận bị chặn". Đồ chất đống làm lối đi hẹp, khách ngại vào sâu. Dọn kho là việc có ích thật, không cần ai thu phí để nói ra.
"Màu biển hiệu khắc với tuổi chủ". Câu này không kiểm được, nhưng thường dẫn tới đề nghị làm lại biển hiệu ở nơi người xem chỉ định. Nếu biển khó đọc từ xa thì đó mới là lý do nên sửa.
"Bàn thờ đặt chưa đúng nên không giữ được lộc". Đây là câu dễ làm người bán lo nhất vì chạm tới tín ngưỡng của gia đình. Cách bày bàn thờ theo nếp nhà là chuyện riêng của mỗi gia đình, có thể hỏi người lớn trong họ hoặc nơi thờ tự quen biết, không cần trả phí cho người lạ chỉ nhìn qua một tấm ảnh.
Phí chồng phí: cách các khoản thu nối nhau
Bảng dưới mô tả những khoản thu thường gặp trong kịch bản xem qua ảnh. Không nêu số tiền thật; điều cần thấy là cách khoản sau nối vào khoản trước.
| Khoản thu | Lý do được đưa ra | Dấu hiệu nên dừng |
|---|---|---|
| Phí xem chi tiết | Bản xem miễn phí chỉ là sơ bộ | Phần miễn phí chỉ có lời doạ, không có thông tin gì kiểm được |
| Phí lễ giải | Vấn đề nghiêm trọng, cần làm lễ | Không nói rõ ai làm, làm ở đâu, tổng bao nhiêu |
| Phí vật phẩm | Phải dùng đúng đồ đã được làm phép | Chỉ được mua ở nơi người xem chỉ định |
| Phí gửi đồ, phí đi lại | Người xem đến tận nơi hoặc gửi đồ | Khoản nhỏ nhưng phát sinh liên tục |
| Phí kiểm lại | Cần xem lại sau khi giải | Lần nào xem lại cũng có vấn đề mới |
Mỗi khoản riêng lẻ có thể không lớn, nhưng cộng lại thường vượt xa số tiền chủ tiệm dự tính ban đầu. Dấu hiệu chung của mọi dòng trong bảng là chi phí chỉ lộ ra sau khi người bán đã đồng ý bước trước đó.
Dấu hiệu tài khoản dựng lên để thu tiền
Những tài khoản chuyên xin ảnh mặt bằng để thu phí thường có vài đặc điểm dễ nhận ra nếu người bán chịu bỏ ra vài phút xem kỹ.
- Tài khoản mới lập hoặc mới đổi tên, ít bài đăng cũ, ảnh đại diện lấy từ nơi khác.
- Bình luận khen đều đặn từ những tài khoản trông giống nhau, ít tương tác thật.
- Không có địa chỉ cố định, không có tên thật, chỉ có số tài khoản để chuyển tiền.
- Tên tài khoản nhận tiền khác với tên người tự giới thiệu.
- Nhắn tin trước, rất nhiệt tình, trả lời ngay cả lúc nửa đêm.
- Từ chối gặp trực tiếp ở nơi công khai, hoặc chỉ gặp tại tiệm.
- Khó chịu hoặc doạ dẫm khi bị hỏi tổng chi phí.
Một hai dấu hiệu chưa đủ để kết luận, nhưng nhiều dấu hiệu cùng lúc là lý do đủ để không gửi thêm gì và không chuyển tiền.
Nếu đã lỡ gửi ảnh tiệm
Gửi ảnh rồi cũng không cần hoảng. Những việc dưới đây giúp giảm rủi ro an ninh và chặn kịch bản thu phí ở các bước sau.
- Ngừng trả lời và không gửi thêm gì. Không gửi thêm ảnh, năm sinh, địa chỉ hay giấy tờ.
- Rà lại những ảnh đã gửi. Ghi ra ảnh nào lộ két tiền, camera, cửa phụ, hàng giá trị.
- Điều chỉnh những chỗ đã lộ. Dời két tiền, thêm khoá, chỉnh góc camera hoặc thêm một camera ở góc còn trống.
- Dặn người đứng quầy. Để ý người lạ hỏi han kỹ về giờ đóng cửa, số người làm.
- Lưu lại toàn bộ tin nhắn. Chụp màn hình cuộc trò chuyện, tên tài khoản, số tài khoản nhận tiền nếu có.
- Chặn và báo cáo tài khoản trên nền tảng theo mục lừa đảo hoặc quấy rối.
- Trình báo nếu có dấu hiệu nguy hiểm. Lời doạ, người lạ lảng vảng quanh tiệm sau khi gửi ảnh thì báo công an phường, xã nơi tiệm đặt.
Phần lớn trường hợp, sau khi bị chặn, người xem chuyển sang tìm người khác. Những việc trên giúp chủ tiệm yên tâm hơn và có sẵn chứng cứ nếu sau này cần.
Muốn có ý kiến về mặt bằng thì nên hỏi ai
Mong muốn có người nhìn giúp mặt bằng là chính đáng, nhất là khi tiệm ế mà không rõ vì sao. Có nhiều người có thể giúp mà không thu phí bí ẩn nào. Người cùng ngành buôn bán lâu năm ở khu đó biết giờ nào đông, đoạn đường nào khách hay dừng. Mối hàng đi giao nhiều tiệm thấy được tiệm nào bày hàng hợp lý. Hàng xóm lâu năm biết chỗ này đã từng có những tiệm gì, vì sao họ đi.
Nếu cần ý kiến chuyên môn hơn, có thể tìm người làm tư vấn kinh doanh, thiết kế cửa hàng có địa chỉ rõ ràng, báo giá trước và không hứa doanh thu. Họ sẽ hỏi về dòng khách, giá, hàng, đối thủ, những thứ đo được. Nếu gia đình muốn tham khảo thêm theo quan niệm phong thủy, nên tìm hiểu như một phần văn hoá, không để nó quyết định những khoản chi lớn.
Khi đăng ảnh tiệm lên các nhóm buôn bán để hỏi ý kiến, nên chụp từ ngoài vào, che biển số nhà, không chụp két tiền, quầy thu ngân, cửa phụ hay giấy tờ. Hỏi câu cụ thể như "mặt tiền này đi xe máy ngang qua có dễ thấy không" sẽ nhận được câu trả lời có ích hơn câu than "tiệm ế quá, mọi người xem giúp".
Câu hỏi thường gặp
Gửi ảnh cửa hàng cho người xem phong thủy online có an toàn không?
Ảnh bên trong tiệm có thể để lộ địa chỉ, vị trí két tiền, camera, cửa phụ và hàng giá trị. Chủ tiệm không có cách biết ảnh sẽ đi đâu sau khi gửi. Nếu muốn hỏi ý kiến, chỉ nên gửi ảnh mặt tiền chụp từ xa và không kèm thông tin cá nhân.
Vì sao người xem xin cả năm sinh và ngày khai trương?
Thường được giải thích là để tính cho chuẩn. Nhưng những thông tin này cùng với ảnh và địa chỉ tạo thành bộ hồ sơ khá đầy đủ về chủ tiệm. Không nên gửi cho người chưa rõ danh tính, nhất là khi họ chủ động nhắn tin mời xem.
Đã trả phí xem rồi, người xem báo cần thêm phí giải thì sao?
Đây là dấu hiệu quen của kịch bản phí chồng phí. Không trả tiếp chỉ vì đã trả khoản đầu. Dừng trả lời, lưu tin nhắn và biên nhận chuyển khoản, bàn với người trong nhà. Nếu có lời doạ hoặc dấu hiệu lừa đảo, trình báo công an.
Lỡ gửi ảnh có két tiền và camera thì nên làm gì?
Dời két tiền hoặc thêm khoá, chỉnh góc camera hay lắp thêm ở góc còn trống, dặn người đứng quầy để ý người lạ hỏi giờ đóng cửa. Chặn và báo cáo tài khoản đã nhận ảnh. Nếu thấy người lạ lảng vảng quanh tiệm, báo công an nơi tiệm đặt.
Đăng ảnh tiệm lên nhóm buôn bán để hỏi có nên không?
Có thể, nhưng nên chụp từ ngoài vào, che biển số nhà, không chụp két tiền, quầy thu ngân, cửa phụ hay giấy tờ. Hỏi câu cụ thể về mặt tiền, giá, hàng thay vì than chung để nhận được góp ý có ích và tránh tin nhắn mời xem có phí.
Làm sao biết tài khoản mời xem phong thủy là giả?
Dấu hiệu thường gặp là tài khoản mới lập, ảnh lấy từ nơi khác, bình luận khen từ những tài khoản giống nhau, không có địa chỉ hay tên thật, tên tài khoản nhận tiền khác tên người giới thiệu và khó chịu khi bị hỏi tổng chi phí.