Người bán hàng online không có sạp, không có cửa tiệm, nhưng vẫn mang theo khá nhiều tục lệ của người buôn bán truyền thống: mong đơn đầu ngày chốt gọn, kiêng huỷ đơn buổi sáng, kiêng than ế trên trang bán hàng, và chọn ngày đẹp, giờ đẹp để lên phiên live. Mạng xã hội còn sinh ra tục mới, như bình luận "xin vía" dưới bài khoe đơn của người khác, hay lên phiên vào những ngày trùng số trong tháng.
Bài này giải thích các tục ấy từ đâu ra, cái nào là tục cũ đổi áo, cái nào là văn hoá mạng mới, và cách chủ shop giữ chúng cho vui mà không để ảnh hưởng tới quyết định kinh doanh. Bài không bàn chuyện khai trương shop online, đã có bài riêng trong mục khai trương, và không giới thiệu nền tảng hay dịch vụ nào.
Đơn mở hàng: tục mở hàng đi vào điện thoại
Với tiểu thương ở chợ, mở hàng là khoảnh khắc nhận tờ tiền đầu tiên. Với chủ shop online, đó là lúc điện thoại báo đơn đầu tiên trong ngày, hay tin nhắn đầu tiên chốt được. Nhiều chủ shop kể rằng họ vẫn có cảm giác hồi hộp như người bán ở chợ: đơn đầu tiên tới sớm thì yên tâm cả ngày, đến trưa chưa có đơn thì sốt ruột. Tục mở hàng không mất đi, chỉ chuyển sang một màn hình.
Cách giữ tục cũng đổi theo. Có chủ shop tặng kèm món nhỏ cho đơn đầu tiên trong ngày, có người trả lời khách đầu tiên thật kỹ, có người chụp màn hình đơn đầu ngày lưu lại. Một số người vẫn giữ cử chỉ của tiểu thương xưa, như chạm tay lên đống hàng sau khi chốt đơn đầu. Những việc này vô hại và giúp chủ shop có tinh thần bắt đầu ngày làm việc.
Điều nên tỉnh táo là đơn đầu ngày trên mạng không có ý nghĩa gì về doanh thu cả ngày. Đơn online phụ thuộc vào giờ khách lướt mạng, vào lịch đăng bài, vào quảng cáo, vào mùa vụ. Nhiều shop có đơn rải rác buổi sáng nhưng đông nhất vào buổi tối. Thay vì lo về đơn mở hàng, chủ shop có thể nhìn số liệu theo giờ trong vài tuần để biết khách của mình thường mua lúc nào.
Kiêng huỷ đơn, kiêng than ế: lời kiêng cũ trên kênh mới
Kiêng huỷ đơn, hoàn đơn buổi sáng. Giống người bán ở chợ ngại khách đầu hỏi giá rồi bỏ đi, chủ shop online ngại nhận tin huỷ đơn hay đơn bị hoàn vào đầu ngày. Đây là cảm giác rất thật, nhưng huỷ đơn có lý do của nó: khách đổi ý, đặt nhầm, tìm được chỗ khác. Phản ứng gay gắt với khách huỷ đơn chỉ làm shop mất điểm đánh giá.
Kiêng than ế trên trang bán hàng. Lời kiêng chữ "ế" của tiểu thương xưa được nhiều chủ shop giữ nguyên trên mạng: không đăng bài than vắng đơn, không than lỗ trước khách. Về thực tế, bài than ế cũng làm khách e ngại, vì họ nghĩ hàng không ai mua thì chắc có vấn đề.
Kiêng nói chữ "hết hàng" với khách. Nhiều shop thay bằng "tạm hết", "đang về thêm", "mẫu này nghỉ đợt này", rồi gợi ý mẫu tương tự. Đây là lối nói tránh giống ở quán ăn, và cũng là cách giữ khách tốt.
Kiêng xả hàng lỗ vào ngày đầu tháng. Một số chủ shop không muốn bắt đầu tháng bằng việc bán dưới giá vốn. Nếu cần xả hàng tồn, nhiều người chọn giữa tháng hoặc cuối tháng. Đây là chuyện tâm lý cá nhân, không có gì sai, miễn là không để hàng tồn quá lâu vì chờ "ngày hợp".
Xin vía: tục mới của văn hoá mạng
Trên mạng xã hội Việt Nam, "xin vía" là cụm từ quen thuộc. Khi ai đó đăng bài khoe đỗ đạt, mua được nhà, hay với giới bán hàng là khoe một ngày chốt nhiều đơn, người khác bình luận "xin vía", "xin vía chốt đơn" như mong mình cũng gặp may như vậy. Chữ "vía" vốn là một khái niệm dân gian rất cũ của người Việt, chỉ phần tinh thần của mỗi người; mạng xã hội đã biến nó thành một cách bình luận vừa đùa vừa thật.
Trong các nhóm bán hàng online, tục xin vía có mặt tích cực. Người mới bán được khuyến khích, người bán lâu chia sẻ niềm vui, không khí nhóm nhẹ nhàng. Nhiều bài khoe đơn kèm theo chia sẻ kinh nghiệm thật: đăng bài lúc nào, đóng gói ra sao, trả lời khách thế nào. Phần kinh nghiệm đó mới là thứ đáng "xin" nhất.
Mặt trái là có những trang lợi dụng tâm lý xin vía để bán thứ khác: bán khoá học làm giàu nhanh, bán vật phẩm hứa "hút đơn", hoặc dẫn dụ vào các nhóm đầu tư không rõ ràng. Thấy một bài khoe đơn kèm lời mời chuyển tiền để "nhận vía" hay "nhận bí kíp", chủ shop nên dừng lại. Vía không mua bán được, và chiêu thu tiền kiểu này đã có bài riêng trong mục khi cửa hàng ế.
Chọn ngày lên phiên live: tục cũ và lịch mới
Chủ shop online chọn ngày bán theo hai loại lịch đan xen: lịch tục lệ của người buôn bán và lịch khuyến mãi của các nền tảng. Bảng dưới đặt hai loại cạnh nhau để thấy chỗ giống, chỗ khác.
| Ngày | Gốc | Góc nhìn thực tế |
|---|---|---|
| Mùng 10 tháng Giêng | Ngày vía Thần Tài, ngày người buôn bán mong đắt hàng | Nhiều shop lên phiên đặc biệt; khách cũng quen chờ ưu đãi ngày này |
| Ngày rằm, mùng một | Lịch cúng của người buôn bán | Một số ngành hàng như đồ chay, đồ lễ có đơn nhiều hơn |
| Ngày trùng số trong tháng | Lịch khuyến mãi của các sàn, không phải tục cũ | Khách quen săn ưu đãi, cạnh tranh giá gắt hơn |
| Ngày "đẹp" theo lịch | Thói quen chọn ngày tốt của người Việt | Không có số liệu cho thấy ngày đẹp bán chạy hơn; giờ khách online quan trọng hơn |
| Cuối tháng, đầu tháng | Thói quen nhận lương của khách | Sức mua thường nhích lên quanh kỳ lương ở nhiều ngành hàng |
Nhìn bảng, có thể thấy những ngày "tục" như vía Thần Tài đã trở thành ngày khuyến mãi vì khách cũng giữ tục. Còn chọn ngày đẹp theo lịch thì thuộc về cảm giác. Chủ shop muốn chọn ngày theo lịch cứ chọn, nhưng nên đặt giờ lên phiên theo giờ khách của mình thật sự online.
Bàn livestream, góc đóng gói và những vật lấy may
Góc livestream của nhiều chủ shop có vài món mang ý lấy may: tượng mèo vẫy tay, chậu cây nhỏ, đèn màu đỏ vàng. Những món này giúp khung hình sinh động và giúp người bán có tinh thần, giống như tiểu thương bày vật may mắn trong tiệm. Ý nghĩa của từng biểu tượng và cách bày đã có ở mục biểu tượng thịnh vượng; ở đây chỉ nói chuyện thực tế.
Thực tế của bàn live là ánh sáng, âm thanh và hàng hoá. Khách xem live muốn thấy rõ sản phẩm, nghe rõ người bán nói, và không bị phân tâm bởi quá nhiều đồ trang trí. Vật lấy may nếu có nên đặt gọn ở góc, không che sản phẩm, không phản sáng vào máy quay. Đèn trang trí dùng điện cần dây gọn, không cắm chồng nhiều thiết bị chung một ổ.
Góc đóng gói cũng có nếp riêng của nhiều shop: đơn đầu ngày đóng thật đẹp, kèm lời cảm ơn viết tay; hàng xếp gọn trước khi bắt đầu đóng; kiểm hàng hai lần trước khi dán băng keo. Không có lời kiêng nào ở đây, nhưng những nếp này giảm hẳn số đơn sai, đơn hoàn, và giữ được đánh giá tốt cho shop.
Shop gia đình: khi bố mẹ giữ tục, con cái bán trên mạng
Rất nhiều shop online ở Việt Nam là nhánh mới của một cửa hàng gia đình: bố mẹ bán ở chợ hay ở tiệm, con cái mở trang bán hàng, quay video, livestream. Hai thế hệ cùng bán một mặt hàng nhưng mang theo hai bộ tục khác nhau. Bố mẹ quen đợi khách mở hàng, kiêng cho chịu đầu tháng, cúng rằm, mùng một; con cái quen nhìn số đơn theo giờ, chạy khuyến mãi theo lịch của sàn.
Hai bộ tục ấy không nhất thiết phải chọi nhau. Nhiều gia đình tìm ra cách sống chung: đơn online đầu ngày được bố mẹ coi như khách mở hàng; ngày rằm, mùng một cửa hàng làm lễ như cũ còn con cái lên phiên live với chủ đề hàng cho ngày rằm; lời kiêng than ế được giữ trên cả sạp lẫn trang bán hàng. Tục cũ làm cho việc bán online có thêm chút hồn, còn cách làm mới giúp cửa hàng sống được khi khách ít ra chợ hơn.
Chỗ dễ va chạm là khi tục cũ đụng vào quyết định kinh doanh, ví dụ không cho bán xả hàng tồn vì "chưa qua ngày", hay không cho nhận đơn của khách ở xa vì "kỵ hướng". Lúc đó, cách nói chuyện tốt là đặt số liệu lên bàn, tôn trọng niềm tin của người lớn, và tìm một cách làm cả hai bên chấp nhận được.
Về thực tế: giữ nếp cho vui, giữ đầu cho tỉnh
Bán hàng online là nghề sống bằng con số: lượt xem, tỉ lệ chốt đơn, tỉ lệ hoàn, đánh giá. Tục lệ có thể làm người bán vui hơn, nhưng quyết định kinh doanh nên dựa vào những điều sau.
- Ghi lại số đơn theo giờ, theo ngày trong vài tuần để biết khách của mình mua lúc nào, thay vì đoán theo ngày đẹp.
- Đối xử với khách huỷ đơn bằng thái độ bình thường, hỏi lý do nếu khách sẵn lòng nói, để cải thiện.
- Không chi tiền cho vật phẩm, khoá học hay dịch vụ hứa "hút đơn", "cải vận shop".
- Ảnh đúng hàng, mô tả đúng chất liệu, đóng gói cẩn thận là cách giữ chữ tín trên mạng.
- Quy định về đăng ký kinh doanh, thuế với người bán hàng online có thể thay đổi; hỏi cơ quan thuế hoặc người có chuyên môn thay vì nghe truyền miệng trong nhóm.
- Giữ sức khoẻ: live khuya liên tục, đóng gói tới sáng là kiểu làm việc không bền, dù đơn có nhiều.
Nếu muốn tìm hiểu thêm về các món lấy may hay đặt ở góc làm việc, bạn có thể xem thêm vật phẩm có ghi rõ chất liệu trên Vật Phẩm Phong Thủy. Còn với đơn hàng, điều khách nhớ lâu nhất vẫn là món hàng đúng như ảnh và một lời cảm ơn thật lòng.
Câu hỏi thường gặp
Xin vía là gì trên mạng xã hội?
Xin vía là cách bình luận dưới bài khoe điều may mắn của người khác, mong mình cũng gặp may như vậy. Chữ "vía" là khái niệm dân gian cũ chỉ phần tinh thần của mỗi người. Trên mạng, xin vía vừa là lời đùa vui vừa là lời chúc mừng, không có nghi thức gì kèm theo.
Có nên chọn ngày đẹp để lên phiên livestream không?
Chọn ngày theo lịch là lựa chọn cá nhân, không có hại. Tuy vậy, giờ khách của bạn thật sự online, nội dung phiên live và ưu đãi rõ ràng ảnh hưởng tới đơn hàng nhiều hơn. Nếu chọn ngày đẹp, hãy đặt giờ lên phiên theo số liệu khách xem của chính shop.
Khách huỷ đơn đầu ngày thì nên xử lý thế nào?
Nên chấp nhận bình thường, cảm ơn khách đã báo, và nếu khách sẵn lòng thì hỏi lý do để cải thiện. Lời kiêng huỷ đơn buổi sáng là cảm giác của người bán, không nên thành thái độ với khách, vì phản ứng gay gắt dễ dẫn tới đánh giá xấu cho shop.
Vì sao ngày vía Thần Tài nhiều shop online lên phiên đặc biệt?
Vì đây là ngày người buôn bán mong đắt hàng, và khách cũng quen chờ ưu đãi vào ngày này. Tục cũ của người buôn bán đã trở thành một ngày khuyến mãi trên mạng. Chủ shop nên chuẩn bị hàng, người đóng gói và lời hứa giao hàng vừa sức.
Làm sao nhận ra lời mời bán vật phẩm hút đơn là chiêu thu tiền?
Dấu hiệu thường gặp là hứa chắc tăng đơn, giá cao bất thường, giục chuyển tiền gấp, hoặc đòi xem ảnh shop để "xem kỹ" rồi báo phí. Không vật phẩm hay nghi lễ nào thay được hàng tốt và cách bán tốt. Nếu nghi ngờ, đừng chuyển tiền và hỏi ý kiến người thân.
Kiêng nói chữ hết hàng thì nói thế nào với khách?
Nhiều shop dùng "tạm hết", "đang về thêm", "mẫu này nghỉ đợt này", rồi gợi ý mẫu tương tự hoặc nhận đặt trước. Cách nói này vừa giữ lời kiêng của người buôn bán vừa là phép lịch sự, giúp khách không thấy hụt hẫng và có thể vẫn mua ở shop.