Một cột điện, một gốc cây to hay một tủ điện đứng ngay giữa mặt tiền là điều nhiều người buôn bán ngại nhất khi đi xem mặt bằng; lời kiêng hay nghe là thứ đó "chắn cửa", "chắn lộc", "đâm vào nhà". Ở các phố Việt Nam, cảnh này lại rất thường gặp, nên không ít cửa hàng vẫn phải sống chung với nó.
Bài này giải thích vì sao có lời kiêng, phần nào trong đó trùng với những bất tiện có thật, và cách sắp xếp mặt tiền khi không thể dời cột, dời cây. Bài cũng nhắc những điều không được tự ý làm với cột điện và cây xanh công cộng, vì đó là tài sản do đơn vị khác quản lý.
Lời kiêng "chắn cửa" từ đâu ra
Trong quan niệm phong thủy phổ thông, cửa chính được ví như "miệng" của ngôi nhà, nơi đón người và đón những điều tốt lành. Vật cản đứng thẳng ngay trước cửa, như cột, cây lớn, góc tường nhà đối diện, bị cho là làm nghẽn cái miệng ấy. Với nhà buôn, cửa còn là nơi khách bước vào, nên lời kiêng được nói gọn thành "chắn cửa là chắn lộc".
Cột điện còn bị nói thêm là "đâm thẳng vào nhà", tương tự hình ảnh con đường đâm vào cửa. Dây điện chằng chịt phía trên bị một số người ví là "rối", "vướng". Cây to thì có hai luồng ý: có người xem cây cổ thụ trước nhà là điều lành, có bóng mát; có người lại kiêng vì cho rằng cây che ánh sáng, rễ phá nền, và trong các câu chuyện dân gian cây cổ thụ hay gắn với những điều kỳ bí.
Bỏ phần hình ảnh đi, phần còn lại khá rõ ràng: một vật cản lớn trước mặt tiền làm khách khó nhìn thấy cửa hàng, khó dừng xe, khó đi vào. Đó là bất tiện có thật và đo được. Bài này đi theo phần đo được, còn chuyện "chắn lộc" thì bạn có thể hiểu như cách người xưa nhắc nhau giữ cho cửa luôn thông thoáng.
Những bất tiện thật của từng loại vật cản
Cột điện, cột viễn thông. Che một phần biển hiệu và tủ kính, chiếm chỗ dừng xe trên vỉa hè. Dây cáp chằng chịt làm mặt tiền trông rối mắt trong ảnh chụp, điều mà các cửa hàng bán qua mạng khá để tâm. Quan trọng hơn là chuyện an toàn: không được treo biển, căng bạt, buộc dây vào cột điện.
Tủ điện, trạm biến áp nhỏ. Thường đặt sát vỉa hè, có thể phát ra tiếng ù nhẹ, và cần khoảng trống để thợ điện lực làm việc. Không được chất hàng, dựng xe hay đặt kệ dựa vào tủ điện.
Cây xanh lớn. Cho bóng mát, giữ vỉa hè dễ chịu, nhưng có thể che biển hiệu, rụng lá, quả, rễ làm vênh vỉa hè. Mùa mưa bão, cành gãy là rủi ro cho người và xe đậu bên dưới.
Trụ nước chữa cháy, hố ga, biển báo. Ít người nhắc tới nhưng rất hay gặp. Trụ nước chữa cháy tuyệt đối không được che chắn hay để hàng đè lên; hố ga không nên bị đậy kín bằng tấm ván để làm lối vào.
Cột đèn đường. Thực ra là thứ có lợi, vì giúp mặt tiền sáng vào buổi tối. Chỉ bất tiện khi đèn đặt quá sát làm chói biển hiệu hoặc chiếu vào phòng ở phía trên.
Mức độ ảnh hưởng theo vị trí vật cản
Cùng một cột điện, đứng ở chỗ khác nhau trên mặt tiền thì ảnh hưởng khác hẳn. Bảng dưới gợi ý cách đánh giá nhanh khi đi xem mặt bằng.
| Vị trí vật cản | Ảnh hưởng tới khách | Hướng xử lý thường gặp |
|---|---|---|
| Đúng giữa cửa chính | Lớn: chắn lối vào, chắn tầm nhìn | Dời cửa chính sang một bên nếu kết cấu cho phép |
| Lệch về một bên mặt tiền | Vừa: che một phần tủ kính hoặc biển | Đặt lối vào ở phía thoáng, dùng phía có cột làm chỗ để xe |
| Sát ranh giới với nhà bên | Nhỏ | Thường không cần xử lý gì nhiều |
| Cây lớn có tán rộng phía trước | Tuỳ: có bóng mát nhưng che biển hiệu | Đặt biển hiệu thấp dưới tán hoặc biển vuông góc mặt tiền |
| Tủ điện sát bậc thềm | Vừa: chiếm chỗ, phải chừa lối làm việc | Không đặt hàng quanh tủ, giữ khoảng trống theo yêu cầu của ngành điện |
Phần lớn mặt bằng có vật cản đều sắp xếp được nếu vật cản nằm lệch. Trường hợp khó nhất là cột hoặc cây đứng đúng giữa lối vào và kết cấu nhà không cho phép dời cửa; khi đó cần tính kỹ xem khách có thật sự đi vào được dễ dàng không.
Sắp xếp mặt tiền khi không dời được vật cản
Cột điện và cây xanh đô thị không phải thứ người thuê muốn dời là dời được. Vì vậy cách làm thực tế là sắp xếp mặt tiền xung quanh chúng. Một trình tự gợi ý:
- Đứng ở bên kia đường và ở hai đầu dãy phố, xem từ đâu khách nhìn thấy cửa hàng rõ nhất; vị trí biển hiệu nên đặt theo hướng đó, không nhất thiết phải chính giữa.
- Cân nhắc biển hiệu dạng vuông góc với mặt tiền, nhô ra vừa phải, để người đi dọc phố nhìn thấy dù có cột hay cây che phía trước.
- Chọn lối vào ở phía thoáng, phía có cột dùng làm tủ kính trưng bày hoặc chỗ để xe gọn gàng.
- Không treo biển, đèn trang trí, bạt che lên cột điện hay thân cây; dùng khung riêng gắn vào tường nhà mình.
- Nếu cây cho bóng mát, tận dụng làm chỗ khách đứng chờ, chỗ đặt ghế ngồi ngoài, miễn là không lấn vỉa hè quá quy định địa phương.
- Chụp ảnh mặt tiền ở các góc khác nhau để dùng khi đăng bán hàng online, chọn góc vật cản ít lộ nhất.
Nhiều gia đình đặt thêm một chậu cây, kệ hoa ở phía vật cản để "che bớt" theo quan niệm. Điều này không có hại nếu chậu cây không chắn lối đi và không đặt sát tủ điện. Nếu muốn tìm chậu cây, đôn gỗ có ghi rõ chất liệu, bạn có thể xem thêm trên Vật Phẩm Phong Thủy; chọn loại thấp, nặng, khó đổ khi gió lớn.
Mùa mưa bão: nhìn lại cây và cột trước cửa
Ở nhiều tỉnh thành, mùa mưa bão là lúc lời kiêng cây to trước cửa trở nên dễ hiểu nhất. Sau mỗi cơn bão lớn, hình ảnh cây đổ đè lên mái hiên, cột điện nghiêng, dây điện rơi xuống vỉa hè vẫn thường thấy. Người xưa có lẽ đã chứng kiến những cảnh tương tự và gói nỗi lo ấy vào lời kiêng. Đặt lời kiêng vào bối cảnh này, ta thấy phần đáng giữ của nó là sự cảnh giác với rủi ro thời tiết.
Trước mùa mưa bão, chủ cửa hàng có thể làm vài việc đơn giản: quan sát cây trước cửa xem có cành khô, cành vươn sát mái hay không, nếu có thì báo cho đơn vị quản lý cây xanh qua chính quyền phường, xã; thu gọn bạt che, biển đứng, chậu cây trên vỉa hè; kiểm tra mái hiên và khung biển hiệu có chắc không. Khi có tin bão, không để xe của khách và nhân viên đậu dưới gốc cây lớn.
Sau bão, nếu thấy dây điện đứt, cột nghiêng hay cây đổ chạm dây điện, tuyệt đối không tự xử lý và không để ai lại gần; báo ngay cho ngành điện và chính quyền địa phương. Cửa hàng có thể mở lại sau, còn an toàn của người đi đường thì không thể đánh đổi. Những việc chuẩn bị này không phụ thuộc vào việc bạn có tin chuyện "chắn cửa" hay không, mà là phần trách nhiệm của bất kỳ ai có mặt tiền trên phố.
Những việc không được tự ý làm
Có những người thuê vì quá ngại lời kiêng mà tự ý cưa cành, chặt cây, đóng đinh vào thân cây hay bê tông hoá gốc cây trước cửa. Cây xanh trên vỉa hè đô thị thường do đơn vị quản lý cây xanh của địa phương chịu trách nhiệm, việc cắt tỉa, chặt hạ phải được phép. Nếu cây có dấu hiệu nguy hiểm như cành khô, thân nghiêng, bạn nên báo chính quyền phường, xã hoặc đơn vị quản lý để họ xử lý.
Với cột điện, tủ điện, trạm biến áp, nguyên tắc còn chặt hơn. Không tự ý di dời, không đấu nối điện từ cột, không leo lên cột để gắn đèn hay biển. Muốn đề nghị dời cột, việc này phải làm với đơn vị điện lực và thường tốn chi phí, mất thời gian, không phải chuyện người thuê tự quyết. Hợp đồng thuê ngắn hạn thì gần như không nên trông vào việc dời cột.
Ở chiều ngược lại, nếu thấy dây điện võng thấp, có tia lửa hay mùi khét gần cột, bạn nên báo ngay cho ngành điện. Đó là việc giữ an toàn cho chính khách và nhân viên của mình, quan trọng hơn mọi lời bàn về "chắn lộc".
Về thực tế: tính vật cản vào giá thuê
Một mặt bằng có cột điện hay cây lớn đứng giữa mặt tiền thường khó cho thuê hơn, và đó là cơ sở hợp lý để thương lượng giá. Ví dụ giả định: nếu bạn ước tính vật cản che mất một phần tầm nhìn biển hiệu và một phần chỗ để xe, bạn có thể đề nghị chủ nhà giảm giá hoặc hỗ trợ chi phí làm biển vuông góc. Những đề nghị này dựa trên bất tiện thật, dễ được chấp nhận hơn là nói "đất phạm".
Cũng nên nhìn mặt tốt. Cây lớn trước cửa vào mùa hè giúp mặt tiền mát hơn, khách thích đứng chờ, quán nước, quán cà phê vỉa hè hưởng lợi rõ. Cột đèn đường ngay trước cửa giúp cửa hàng sáng sủa vào buổi tối mà không tốn điện. Không phải vật cản nào cũng chỉ mang bất lợi.
Cuối cùng, nếu bạn hay gia đình vẫn thấy không yên khi ngày ngày nhìn một cột điện trước cửa, cảm giác đó cũng đáng tính vào quyết định. Người buôn bán cần thấy thoải mái ở nơi mình làm việc mỗi ngày. Chỉ có điều, đừng để cảm giác ấy dẫn tới những khoản chi "hoá giải" không có tác dụng, mà nên đổi sang một mặt bằng khác nếu thật sự không yên.
Câu hỏi thường gặp
Cột điện trước cửa hàng có thật là "chắn lộc" không?
Đó là cách nói theo quan niệm phong thủy phổ thông, ví cửa như miệng nhà. Phần thực tế là cột điện có thể che biển hiệu, chiếm chỗ dừng xe và làm mặt tiền rối mắt. Những điều này xử lý được bằng cách đặt lối vào và biển hiệu hợp lý.
Có được tự chặt cây trước cửa hàng không?
Không nên. Cây xanh trên vỉa hè đô thị thường do đơn vị quản lý cây xanh của địa phương chịu trách nhiệm, việc cắt tỉa, chặt hạ phải được phép. Nếu cây có dấu hiệu nguy hiểm, hãy báo chính quyền phường, xã hoặc đơn vị quản lý.
Có thể treo biển quảng cáo lên cột điện trước cửa không?
Không. Việc treo biển, căng bạt, buộc dây vào cột điện vừa nguy hiểm vừa thường không được phép. Nên làm khung gắn vào tường nhà mình hoặc dùng biển hiệu vuông góc với mặt tiền.
Muốn dời cột điện trước mặt bằng thì làm thế nào?
Việc này phải đề nghị với đơn vị điện lực, thường tốn chi phí và thời gian, không phải chuyện người thuê tự quyết. Nếu hợp đồng thuê ngắn hạn thì không nên trông vào việc dời cột, mà nên sắp xếp mặt tiền xung quanh nó.
Tủ điện trước cửa hàng cần lưu ý gì?
Không chất hàng, dựng xe hay đặt kệ dựa vào tủ điện, và giữ khoảng trống để thợ điện lực làm việc. Nếu thấy tủ có tiếng nổ lách tách, mùi khét hay cửa tủ bị hỏng, nên báo ngay cho ngành điện.
Mặt bằng có cây to trước cửa có lợi gì không?
Có. Cây cho bóng mát, mặt tiền dễ chịu hơn vào mùa hè, khách thích đứng chờ, quán nước và cà phê vỉa hè hưởng lợi rõ. Bất lợi là có thể che biển hiệu và rụng lá, nên biển hiệu thường được đặt thấp dưới tán hoặc vuông góc mặt tiền.