Mặt bằng nằm trên con đường dốc, hoặc có nền thấp hơn mặt đường sau nhiều lần nâng cốt đường, thường bị người buôn bán đắn đo; lời kiêng phổ biến là nền đổ ra ngoài thì "tiền trôi", nền trũng vào trong thì "tụ nước, tụ ẩm". Hai lời kiêng nghe như trái ngược, nhưng cùng xuất phát từ một nỗi lo rất cụ thể: nước.
Bài này giải thích vì sao người buôn bán gắn nước với tiền, rồi đi vào những điều thực tế mà một mặt bằng dốc hay nền lệch đặt ra: ngập mùa mưa, khách đi xe khó dắt vào, hàng hoá ẩm mốc, người già trượt ngã. Những điều này đo được, sửa được, và quyết định chuyện buôn bán nhiều hơn mọi lời kiêng.
Vì sao người buôn bán gắn nước với tiền
Trong nhiều quan niệm Á Đông, nước tượng trưng cho tiền của. Người Hoa có câu "thủy vi tài", nghĩa là nước là tài lộc; người Việt cũng hay nói "tiền vào như nước". Từ hình ảnh đó, nước chảy vào nhà được hiểu là tiền vào, nước chảy tuột ra ngoài là tiền đi. Một mặt bằng có nền đổ dốc ra phía đường, nước trong nhà chảy thẳng ra ngoài, vì thế bị gắn với chữ "trôi".
Chiều ngược lại cũng có lời kiêng. Nhà có nền thấp hơn mặt đường, nước mưa từ ngoài đổ vào và đọng lại, bị cho là "tụ nước bẩn", "ẩm thấp, không vượng". Hai quan niệm này không mâu thuẫn như thoạt nghe: người xưa mong nước "vào vừa đủ và đọng lại có chỗ", không mong nước chảy tuột đi, cũng không mong nước dồn vào ngập nhà.
Nếu đặt sang ngôn ngữ đời thường, mong muốn đó rất hợp lý. Một cửa hàng tốt cần khô ráo, nước mưa thoát nhanh mà không tràn vào, hàng hoá không ẩm. Phần "tiền trôi" là hình ảnh; phần "nước phải thoát đúng chỗ" là kỹ thuật. Bạn có thể giữ hình ảnh như một lời nhắc vui, còn khi đi xem mặt bằng thì chú tâm vào phần kỹ thuật.
Mặt bằng trên dốc: những điều thật sự gây khó
Khách khó dừng xe. Trên con dốc, người đi xe máy ngại dừng lại vì phải giữ phanh, khởi động lại khó, nhất là người chở hàng hoặc chở trẻ nhỏ. Ở chiều xuống dốc, xe chạy nhanh hơn và ít khi kịp nhìn vào cửa hàng.
Dắt xe vào khó. Cửa hàng có chỗ để xe trong nhà mà nền dốc thì khách phải dắt xe lên dốc rồi xoay ngang. Nhiều người sẽ chọn cửa hàng khác bằng phẳng hơn ở gần đó.
Nước mưa chảy xiết dọc mặt tiền. Con dốc dài dồn nước mưa chảy nhanh dọc mép đường, kéo theo rác, cát. Mặt tiền ở chân dốc là nơi hứng nhiều nhất. Mặt tiền ở lưng dốc thì nước chảy qua nhanh nhưng có thể văng vào theo bánh xe.
Kệ, tủ, quầy không cân. Nền nghiêng làm kệ hàng nghiêng, tủ lạnh và tủ trưng bày không cân, cửa tủ tự mở. Việc làm phẳng lại sàn tốn tiền và phải được chủ nhà đồng ý.
Người lớn tuổi và người dùng xe lăn. Bậc thềm cao không đều, dốc trơn khi mưa khiến người lớn tuổi ngại vào. Đây là nhóm khách trung thành của nhiều tiệm thuốc, tiệm tạp hoá, tiệm may.
Nền thấp hơn mặt đường: dấu hiệu nhận ra trước khi thuê
Ở các đô thị, nhiều con đường được nâng cốt nền qua nhiều lần sửa, trong khi những căn nhà xây từ trước giữ nguyên nền cũ. Kết quả là nền nhà thấp hơn mặt đường. Bảng dưới gom những dấu hiệu bạn có thể tự nhìn thấy khi đi xem mặt bằng.
| Dấu hiệu | Gợi ý điều gì | Nên hỏi hoặc làm gì |
|---|---|---|
| Bước từ vỉa hè xuống nhà thay vì bước lên | Nền đã thấp hơn đường | Hỏi mùa mưa nước vào nhà chưa, vào sâu bao nhiêu |
| Vệt ố ngang chân tường ở cùng một độ cao | Mực nước từng ngập | Đo độ cao vệt ố, so với chiều cao kệ hàng định đặt |
| Ngạch cửa được xây thêm nhiều lớp | Chủ cũ đã chống nước nhiều lần | Hỏi lớp gần nhất làm khi nào, có còn tràn không |
| Hàng xóm có tấm chắn nước dựng sẵn ở cửa | Cả dãy phố cùng bị | Hỏi mấy năm gần đây ngập bao nhiêu lần mỗi mùa |
| Sàn có mùi ẩm, chân tường bong sơn | Ẩm từ dưới lên | Cân nhắc nếu bán vải, giấy, đồ điện tử, thực phẩm khô |
| Cống trước nhà thấp hơn sàn nhưng hay đầy | Thoát nước khu vực kém | Hỏi phường, xã về kế hoạch cải tạo cống nếu có |
Vệt ố trên tường là bằng chứng đáng tin hơn lời chủ nhà nói "chỗ này không ngập đâu". Nhiều người thuê đã để ý tới chi tiết này quá muộn, sau khi lô hàng đầu tiên ngấm nước.
Nếu vẫn muốn thuê: thứ tự những việc nên làm
Mặt bằng dốc hoặc nền thấp không phải lúc nào cũng nên bỏ, vì giá thuê thường mềm hơn. Nếu vị trí hợp với ngành của bạn, những việc dưới đây giúp giảm phần lớn phiền toái. Mọi việc sửa chữa kết cấu cần chủ nhà đồng ý bằng văn bản.
- Thoả thuận với chủ nhà ai chịu chi phí nâng ngạch cửa, làm rãnh thu nước, và ai chịu thiệt hại khi ngập. Ghi rõ vào hợp đồng.
- Làm ngạch cửa hoặc tấm chắn nước tháo lắp được ở cửa chính; với nền thấp nhiều, cân nhắc nâng một phần sàn khu bán hàng.
- Đặt kệ hàng trên chân cao, hàng dễ hỏng xếp ở tầng trên, không để thùng giấy sát sàn.
- Với nền dốc, làm bậc đều hoặc đường dốc nhỏ có mặt nhám để khách dắt xe, người già, xe đẩy đi được; tay vịn nếu bậc cao.
- Bố trí chỗ dừng xe cho khách ở phía bằng phẳng nhất của mặt tiền, có thể kê tấm chèn bánh.
- Kiểm tra ổ điện, bình nóng lạnh, tủ điện đặt đủ cao so với mực nước từng ngập; nên hỏi thợ điện có chứng chỉ.
Khi đã làm những việc này, lời kiêng "tiền trôi" phần lớn cũng được đáp ứng theo nghĩa thực tế nhất: nước không còn chảy tuột hàng hoá của bạn ra đường.
Chân dốc, lưng dốc hay đỉnh dốc: mỗi chỗ một kiểu khách
Ở những thành phố nhiều đồi như Đà Lạt hay một số khu ở miền núi phía Bắc, gần như con phố nào cũng có dốc, nên người buôn bán ở đó không kiêng mặt bằng dốc theo kiểu người ở đồng bằng. Họ phân biệt theo vị trí trên con dốc. Đỉnh dốc là nơi người đi bộ vừa leo lên, thường dừng lại thở, nên quán nước, tiệm bánh, quầy trái cây có lợi. Chân dốc là nơi xe dồn tới, phanh gấp, nước mưa đổ về, hợp với tiệm sửa xe, rửa xe hơn là quán ăn có khách ngồi ngoài.
Lưng dốc là chỗ khó nhất: người đi bộ đang mệt không muốn dừng, người đi xe không muốn dừng giữa dốc. Những tiệm ở lưng dốc tồn tại lâu thường là tiệm khách đã có chủ ý tìm đến, như tiệm may đo, tiệm sửa đồng hồ, tiệm in, chứ ít khi là tiệm sống nhờ khách vãng lai.
Cách phân biệt này không có trong sách phong thủy nào, mà là kinh nghiệm quan sát của người buôn bán tại chỗ. Nó cho thấy một điều: cùng một thế đất, ngành khác nhau thì cách nhìn khác nhau. Khi nghe ai nói "mặt bằng dốc là xấu", bạn nên hỏi lại "xấu với ngành nào, ở chỗ nào của con dốc".
Mỗi vùng một nỗi lo về nước
Lời kiêng về nền dốc, nền trũng được nói ở khắp nơi, nhưng nỗi lo cụ thể thì khác nhau theo vùng. Ở các đô thị đồng bằng như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay Cần Thơ, chuyện đáng lo nhất là ngập khi mưa lớn hoặc khi triều cường, và những dãy phố cũ có nền thấp hơn mặt đường chịu nhiều nhất. Người buôn bán ở đây quen dựng tấm chắn nước, kê hàng lên cao, và thuộc lòng những tháng nào trong năm phải đề phòng.
Ở vùng núi và cao nguyên, nỗi lo lại là nước chảy xiết theo dốc, kéo đất cát vào nhà, và nền đất có thể sụt lún sau những trận mưa dài. Người ở đó nhìn mặt bằng không chỉ ở mặt tiền mà còn ở taluy phía sau, rãnh thoát nước bên hông, và việc nhà có được xây trên nền đất đắp hay không.
Ở các thị trấn ven biển, cát và gió mặn là thứ len vào hàng hoá, làm gỉ cửa cuốn và mài mòn đồ kim loại. Mặt bằng ở chỗ trũng ven đường ven biển thì vừa đọng nước mưa vừa đọng cát. Vì thế, khi nghe một người ở nơi khác khuyên "mặt bằng dốc thì nên tránh", bạn nên đặt lời khuyên đó vào đúng vùng đất của mình, hỏi người đã buôn bán lâu năm ngay tại khu phố đó, thay vì áp một câu chung cho mọi nơi.
Về thực tế: sổ sách, bảo hiểm và một lời nhắc
Với mặt bằng từng ngập, nên tính sẵn một khoản dự phòng cho mùa mưa trong kế hoạch chi phí của cửa hàng: những ngày phải đóng cửa sớm, công dọn dẹp, hàng hư. Ví dụ giả định: nếu mỗi năm có vài ngày mưa lớn phải nghỉ bán, doanh thu của những ngày đó cần được tính trừ ra khi so giá thuê với một mặt bằng khô ráo đắt hơn. Phép so như vậy cho bạn câu trả lời rõ ràng hơn mọi lời kiêng.
Nếu hàng hoá có giá trị, nên tìm hiểu bảo hiểm tài sản cho cửa hàng và đọc kỹ điều khoản về ngập lụt, vì nhiều gói có điều kiện riêng cho thiệt hại do nước. Đây là nguyên tắc chung; chi tiết nên hỏi trực tiếp đơn vị bảo hiểm.
Lời nhắc cuối: các lời kiêng về nước trong buôn bán ra đời ở thời chưa có cống ngầm, chưa có máy bơm, chưa có ngạch chắn nước tháo lắp. Ý tốt của chúng là bảo người buôn bán giữ cho hàng khô và nhà sạch. Giữ ý đó, còn phần sợ hãi "tiền trôi mất" thì bạn có thể để lại phía sau.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nền dốc ra đường có thật là "tiền trôi" không?
Đó là hình ảnh dân gian dựa trên quan niệm nước tượng trưng cho tiền của. Phần thực tế là nền dốc khiến khách khó dừng xe, kệ hàng không cân và nước có thể chảy xiết qua mặt tiền. Những điều này sửa được bằng bậc đều, chỗ dừng xe bằng phẳng và kệ có chân điều chỉnh.
Làm sao biết mặt bằng nền thấp có bị ngập không?
Nhìn vệt ố ngang chân tường, xem ngạch cửa có bị xây thêm nhiều lớp không, xem hàng xóm có dựng sẵn tấm chắn nước không, và hỏi trực tiếp người ở lâu năm trong dãy phố. Những dấu hiệu này đáng tin hơn lời khẳng định của người môi giới.
Ngành nào hợp với mặt bằng ở đỉnh dốc?
Theo kinh nghiệm của người buôn bán ở vùng đồi, đỉnh dốc là chỗ người đi bộ dừng lại nghỉ, nên quán nước, tiệm bánh, quầy trái cây thường có lợi. Chân dốc hợp với tiệm sửa xe, rửa xe hơn quán ăn có khách ngồi ngoài.
Có nên tự nâng nền mặt bằng đi thuê không?
Không nên tự làm khi chưa có sự đồng ý bằng văn bản của chủ nhà, vì đây là thay đổi kết cấu. Hai bên nên thoả thuận rõ ai chịu chi phí, phần nâng nền xử lý thế nào khi trả mặt bằng, và có được trừ vào tiền thuê không.
Mặt bằng hay ngập có nên thuê vì giá rẻ?
Có thể, nếu ngành hàng không sợ nước và bạn đã tính đủ chi phí chống ngập, những ngày phải đóng cửa và rủi ro hư hàng. Hàng vải, giấy, đồ điện tử hay thực phẩm khô thì nên cân nhắc rất kỹ, vì một lần ngập có thể làm mất nhiều tháng tiền chênh lệch giá thuê.
Có cần làm lễ gì khi thuê mặt bằng nền dốc không?
Bài này không khuyên làm lễ hay mua vật phẩm để "giữ tiền". Việc cúng kính khi nhận mặt bằng là lựa chọn của từng gia đình. Những việc có tác dụng đo được là chống nước, làm lối vào an toàn và sắp xếp chỗ dừng xe cho khách.