Biển hiệu đỏ chữ vàng, hoặc vàng chữ đỏ, là hình ảnh quen thuộc nhất của cửa hàng Việt, từ tiệm vàng, tiệm thuốc bắc đến quán ăn; nhiều người chọn hai màu này vì gắn với may mắn, sung túc trong văn hoá Hoa – Việt. Nhưng biển hiệu trước hết là để người đi đường đọc được, nhận ra được, kể cả lúc trời tối.
Bài này nói về màu và độ sáng biển hiệu theo hai vế: ý nghĩa văn hoá của những màu quen thuộc, và cách chọn màu, độ tương phản, ánh đèn để biển hiệu dễ đọc mà không chói. Bài không chọn màu theo mệnh, theo tuổi chủ cửa hàng; phần đó thuộc một cách nhìn khác mà bạn có thể tìm hiểu riêng nếu muốn.
Vì sao đỏ và vàng phủ kín phố buôn bán
Trong văn hoá Trung Hoa và Việt Nam, màu đỏ thường gắn với hỉ sự, sự may mắn, sức sống; màu vàng gắn với vàng bạc, sự sang trọng, và trong lịch sử từng là màu của vương quyền. Các cửa hiệu xưa của người Hoa ở Chợ Lớn, Hội An hay phố cổ Hà Nội hay dùng biển gỗ sơn son, chữ thếp vàng. Từ đó, cặp màu đỏ – vàng trở thành "màu của buôn bán" trong mắt nhiều thế hệ.
Ngoài ý nghĩa văn hoá, cặp màu này còn có lý do rất thực tế: đỏ và vàng là hai màu nổi bật, dễ thấy từ xa, dễ phân biệt với màu nền tường gạch, gỗ, vôi của phố cũ. Sơn son thếp vàng còn bền với thời tiết hơn nhiều loại sơn khác thời trước. Người xưa chọn màu vừa vì ý nghĩa, vừa vì nó làm được việc.
Ngày nay, khi cả dãy phố cùng dùng đỏ và vàng, lợi thế "nổi bật" ấy giảm đi nhiều. Một biển hiệu đỏ chữ vàng giữa mười biển hiệu đỏ chữ vàng khác không còn nổi bật nữa. Vì vậy, giữ màu truyền thống hay chọn màu khác là câu hỏi cần trả lời bằng cách đứng ngoài phố nhìn, chứ không chỉ bằng ý nghĩa của màu.
Những cặp màu quen thuộc và cách chúng hoạt động ngoài phố
Bảng dưới gom vài cặp màu hay gặp trên biển hiệu cửa hàng Việt, kèm ý nghĩa văn hoá thường được nhắc và nhận xét về độ dễ đọc. Ý nghĩa ở đây là cách hiểu phổ biến, không phải quy tắc.
| Cặp màu | Ý nghĩa thường được gán | Độ dễ đọc ngoài phố | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nền đỏ, chữ vàng | May mắn, sung túc, truyền thống | Tốt nếu chữ đủ dày | Dễ lẫn khi cả dãy phố cùng dùng |
| Nền vàng, chữ đỏ | Tươi sáng, rực rỡ | Rất tốt ban ngày | Nền vàng dễ bạc màu dưới nắng gắt |
| Nền trắng, chữ đỏ hoặc xanh đậm | Sạch sẽ, rõ ràng | Rất tốt | Nền trắng dễ bám bụi ở đường đông xe |
| Nền tối, chữ sáng | Hiện đại, sang | Tốt nếu có đèn chiếu | Ban ngày có thể chìm nếu mặt tiền bị bóng râm |
| Nền gỗ, chữ khắc | Cổ kính, thủ công | Vừa phải, cần nhìn gần | Hợp phố cổ, tiệm thủ công, quán trà |
| Nhiều màu cùng lúc | Vui mắt | Kém: mắt không biết nhìn vào đâu | Nên giới hạn hai, ba màu chính |
Điểm chung của những biển hiệu dễ đọc là độ tương phản cao giữa chữ và nền. Một cách tự thử đơn giản là chụp ảnh thiết kế rồi chuyển sang ảnh đen trắng: nếu chữ vẫn nổi rõ trên nền, độ tương phản đủ tốt; nếu chữ và nền thành hai mảng xám giống nhau, người đi đường cũng sẽ khó đọc.
Kiểm tra độ dễ đọc trước khi làm biển
Làm biển hiệu tốn tiền và khó sửa, nên thử trước vài bước đơn giản sẽ đỡ phải làm lại. Một trình tự gợi ý:
- Xác định người đọc biển hiệu là ai: người đi bộ ngay trước cửa, người đi xe máy bên kia đường, hay người đi ô tô từ đầu phố. Khoảng cách nhìn càng xa, chữ càng phải to và đơn giản.
- Giữ thông tin chính thật ngắn: tên cửa hàng và ngành hàng. Số điện thoại, địa chỉ mạng xã hội, danh sách sản phẩm dài nên đặt ở bảng phụ ngang tầm mắt.
- In thử phần chữ chính lên giấy khổ lớn, dán lên mặt tiền, rồi đứng ở các vị trí người đọc để xem có đọc được không.
- Chọn kiểu chữ đậm, rõ nét; tránh kiểu chữ thư pháp quá bay bướm nếu cửa hàng sống nhờ khách vãng lai, vì người đi xe chỉ có vài giây để đọc.
- Thử vào buổi tối với ánh đèn dự kiến để xem chữ có bị loá, bị chìm hay không.
- Hỏi thêm một hai người không biết trước tên cửa hàng đọc thử từ xa; nếu họ đọc sai hoặc không biết bán gì, cần sửa thiết kế.
Những bước này không tốn nhiều chi phí, nhưng giúp tránh tình trạng biển hiệu đẹp trên màn hình máy tính mà ra ngoài phố lại không ai đọc được.
Đèn biển hiệu: sáng vừa đủ, không làm phiền ai
Chiếu từ trên xuống thay vì chiếu thẳng ra đường. Đèn chiếu từ phía trên xuống mặt biển giúp chữ rõ mà không hắt ánh sáng vào mắt người đi đường. Đèn pha hướng thẳng ra lòng đường gây chói cho người lái xe.
Hạn chế đèn nhấp nháy, đổi màu liên tục. Đèn nháy thu hút sự chú ý nhưng gây mỏi mắt, làm người lái xe mất tập trung và khiến hàng xóm khó chịu. Nhiều nơi có quy định hạn chế loại đèn này, nên hỏi trước.
Độ sáng phù hợp với dãy phố. Biển hiệu sáng gấp nhiều lần các nhà bên cạnh không làm cửa hàng nổi bật hơn bao nhiêu, mà dễ tạo cảm giác loá, chói. Sáng vừa đủ để đọc rõ là đủ.
Hẹn giờ tắt đèn. Biển hiệu sáng suốt đêm khi cửa hàng đã đóng cửa vừa tốn điện vừa làm phiền người ở tầng trên và nhà đối diện. Bộ hẹn giờ là khoản đầu tư nhỏ.
An toàn điện. Dây điện của biển hiệu phải được đi gọn, có bảo vệ, không đấu tạm, không câu từ cột điện. Biển hiệu lớn gắn trên cao cần khung chắc chắn, kiểm tra sau mùa mưa bão.
Biển hiệu và quy định: những nguyên tắc nên biết
Biển hiệu cửa hàng không hoàn toàn là chuyện thẩm mỹ cá nhân. Theo quy định về quảng cáo hiện hành, biển hiệu thường phải ghi tên cơ sở kinh doanh bằng tiếng Việt; nếu có thêm chữ nước ngoài thì phần chữ nước ngoài không được lớn hơn phần chữ Việt. Nội dung ghi trên biển nên khớp với tên đã đăng ký kinh doanh. Đây là nguyên tắc chung; chi tiết về kích thước, vị trí đặt biển ở từng địa phương nên hỏi chính quyền phường, xã hoặc cơ quan quản lý văn hoá.
Ngoài ra, biển hiệu không được che lối thoát nạn, cửa sổ thoát hiểm, không lấn ra lòng đường, không che biển báo giao thông hay biển hiệu của nhà bên cạnh. Ở các khu phố cổ, khu bảo tồn, thường có thêm quy định về màu sắc, chất liệu, kích thước để giữ cảnh quan chung, và người buôn bán ở đó cần tìm hiểu kỹ trước khi làm.
Những quy định này đôi khi bị xem là phiền phức, nhưng chúng cũng giải quyết đúng vấn đề mà mỗi chủ tiệm gặp phải: khi cả dãy phố đua nhau làm biển to hơn, sáng hơn, nhiều màu hơn, thì không biển nào còn nổi bật, và cả phố trở nên rối mắt. Một dãy phố có biển hiệu hài hoà thường dễ chịu hơn cho khách đến mua sắm.
Màu biển hiệu theo ngành: thói quen chứ không phải luật
Ở phố Việt Nam, một số ngành có màu biển hiệu khá quen thuộc. Tiệm vàng thường dùng đỏ và vàng, tiệm thuốc bắc hay dùng gỗ hoặc nền đỏ trầm, cửa hàng thực phẩm sạch hay chọn xanh lá, phòng khám thường dùng trắng và xanh. Những thói quen này hình thành vì khách đã quen nhận ra ngành hàng qua màu sắc, giống như một ngôn ngữ chung của phố.
Đi theo màu quen của ngành có lợi là khách nhìn qua đã đoán được bạn bán gì. Đi khác màu có lợi là nổi bật giữa những cửa hàng cùng ngành. Cả hai lựa chọn đều hợp lý; điều quan trọng là bạn chọn có chủ ý, sau khi đã nhìn dãy phố và những cửa hàng cùng ngành quanh đó.
Nếu gia đình muốn chọn màu theo quan niệm riêng, như tránh màu này, ưu tiên màu kia, thì vẫn có thể dung hoà bằng cách dùng màu ấy làm màu nhấn, viền hoặc màu nền phụ, trong khi giữ cặp màu chính có độ tương phản tốt. Biển hiệu vừa hợp ý gia đình, vừa đọc được rõ từ xa là điều làm được, không cần hy sinh vế nào.
Về thực tế: biển hiệu là lời giới thiệu đầu tiên
Người buôn bán xưa coi tấm biển hiệu như bộ mặt của cửa hiệu. Nhiều tiệm giữ tấm biển gỗ qua nhiều đời, sơn lại mỗi dịp cuối năm, coi việc lau chùi biển hiệu là một phần của việc chuẩn bị đón năm mới. Tục ấy cho thấy một điều: biển hiệu sạch sẽ, rõ ràng nói lên sự chăm chút của chủ tiệm trước khi khách bước vào.
Với cửa hàng hôm nay, có thể giữ tinh thần ấy bằng việc lau biển định kỳ, thay bóng đèn hỏng kịp thời, sơn lại khi phai màu. Một biển hiệu mất nửa chữ vì đèn hỏng, hay bạc màu đến mức không đọc được, gửi tới khách một thông điệp không tốt về cách cửa hàng chăm lo cho mọi thứ khác.
Khi thuê lại mặt bằng của người khác, tấm biển cũ thường vẫn còn trên mặt tiền. Nhiều người buôn bán có thói quen tháo hẳn biển cũ trước ngày mở cửa, vừa theo ý "khởi đầu mới", vừa để khách không nhầm cửa hàng mới với tiệm cũ. Nếu tận dụng khung biển cũ cho đỡ tốn, nên kiểm tra khung có gỉ, dây điện có còn an toàn không trước khi lắp mặt biển mới.
Màu đỏ, màu vàng hay bất kỳ màu nào khác cũng vậy: ý nghĩa văn hoá làm bạn thấy vui khi nhìn tấm biển của mình, còn độ tương phản, cỡ chữ và ánh đèn làm cho người khác đọc được nó. Một tấm biển tốt cần cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao biển hiệu cửa hàng Việt hay dùng màu đỏ và vàng?
Trong văn hoá Hoa – Việt, đỏ gắn với may mắn, hỉ sự; vàng gắn với sung túc, sang trọng. Các cửa hiệu xưa hay dùng biển sơn son chữ thếp vàng. Ngoài ý nghĩa, đây cũng là hai màu nổi bật, dễ thấy từ xa trên nền tường phố cũ.
Làm sao biết biển hiệu có dễ đọc không?
Chụp ảnh thiết kế rồi chuyển sang đen trắng: nếu chữ vẫn nổi rõ trên nền thì độ tương phản tốt. Sau đó in thử chữ chính khổ lớn, dán lên mặt tiền và đứng đọc ở các khoảng cách mà khách sẽ nhìn, cả ban ngày lẫn buổi tối.
Biển hiệu có bắt buộc ghi tiếng Việt không?
Theo quy định về quảng cáo hiện hành, biển hiệu thường phải ghi tên cơ sở bằng tiếng Việt, phần chữ nước ngoài nếu có không được lớn hơn chữ Việt. Chi tiết về kích thước và vị trí đặt biển ở từng địa phương nên hỏi chính quyền phường, xã.
Đèn biển hiệu nên để sáng suốt đêm không?
Không cần. Biển hiệu sáng suốt đêm khi đã đóng cửa vừa tốn điện vừa làm phiền người ở tầng trên và nhà đối diện. Nên dùng bộ hẹn giờ tắt đèn sau giờ đóng cửa, và chiếu đèn từ trên xuống thay vì chiếu thẳng ra đường.
Có nên chọn màu biển hiệu theo mệnh của chủ cửa hàng?
Bài này không chọn màu theo mệnh, tuổi. Nếu gia đình muốn, có thể dùng màu theo quan niệm riêng làm màu nhấn hoặc viền, trong khi giữ cặp màu chính có độ tương phản tốt để khách đọc được rõ từ xa.
Biển hiệu nhiều màu có thu hút khách hơn không?
Thường là không. Quá nhiều màu khiến mắt người đi đường không biết nhìn vào đâu, chữ chính bị chìm. Nên giới hạn ở hai, ba màu chính, ưu tiên độ tương phản giữa chữ và nền, và giữ thông tin chính thật ngắn gọn.