Mặt bằng đối diện cổng chùa, cổng bệnh viện hay nghĩa trang thường bị nhiều người ngại thuê để buôn bán, với những lời truyền miệng như "trước chùa khó giữ của", "gần bệnh viện, nghĩa trang thì nặng không khí". Thế nhưng đi ngang những nơi này, bạn sẽ thấy cả một dãy hàng quán đông khách quanh năm.
Bài này không phán chỗ nào kiêng hay không kiêng. Mục tiêu là giải thích vì sao có những lời ngại ấy, rồi nhìn vào nhu cầu thật của người qua lại ở từng nơi: người đi lễ, người nhà bệnh nhân, người đi viếng. Phần quan trọng nhất là cách buôn bán ở những nơi này sao cho tử tế, đúng mực, vì khách của bạn thường đang ở những lúc rất riêng của đời họ.
Vì sao có những lời ngại
Lời ngại thuê mặt bằng trước cửa chùa thường gắn với hai ý. Ý thứ nhất là sự tôn nghiêm: người xưa cho rằng mở cửa hàng ồn ào, mặc cả, cân đo ngay trước nơi thờ tự là thiếu kính trọng. Ý thứ hai là quan niệm về "tiền chùa", vốn được hiểu là của chung, của công đức, nên có người lo buôn bán bên cạnh thì tiền "không phải của mình". Cả hai đều là quan niệm, nhưng ý thứ nhất là một lời nhắc về cách cư xử rất đáng giữ.
Với bệnh viện và nghĩa trang, lời ngại thường xoay quanh cảm giác nặng nề. Những nơi gắn với ốm đau và mất mát dễ khiến người ta tránh, và một số người tin rằng không khí buồn ở đó ảnh hưởng tới việc làm ăn. Ngoài ra, nghĩa trang ở vùng ven đô thường vắng vào ngày thường, nên cảm giác "chỗ này ế" cũng có phần từ quan sát thực tế.
Những lời ngại này dễ được tin vì chúng chạm vào cảm xúc chứ không vào con số. Ít ai đếm xem cửa hàng đối diện bệnh viện mở được bao lâu, nhưng ai cũng nhớ cảm giác bước qua cổng bệnh viện. Khi đi xem mặt bằng, bạn nên tách hai thứ đó ra: cảm xúc của mình là thật và đáng tôn trọng, còn khả năng buôn bán thì cần đếm.
Mỗi nơi một dòng khách, một nhịp riêng
Ba loại địa điểm trong bài có ba kiểu khách khác hẳn nhau. Bảng dưới là quan sát chung; nhịp cụ thể của từng nơi bạn cần tự ghi chép vài tuần.
| Địa điểm | Ai đi qua | Nhịp đông vắng | Ngành thường thấy |
|---|---|---|---|
| Cổng chùa, đình, đền | Người đi lễ, khách tham quan, người dân quanh vùng | Đông vào ngày rằm, mùng một âm lịch, dịp lễ lớn, đầu năm; ngày thường vắng hơn | Hoa tươi, trái cây, đồ lễ chay, quán chay, nước uống |
| Cổng bệnh viện | Người nhà bệnh nhân, người đi khám, nhân viên y tế | Đông gần như cả ngày, cả tuần; sáng sớm và giờ thăm bệnh đông nhất | Cơm bình dân, cháo, đồ dùng cá nhân, nhà trọ ngắn ngày, gửi xe |
| Nghĩa trang | Người đi viếng, người lo tang sự, người chăm mộ | Đông vào dịp Thanh minh, rằm tháng Bảy, cuối năm; ngày thường thưa | Hoa, nhang, nước, dịch vụ chăm sóc mộ, đá ốp |
Nhìn vào bảng có thể thấy: cổng bệnh viện là nơi có dòng khách đều đặn nhất, còn chùa và nghĩa trang có dòng khách theo mùa, theo lịch âm. Một cửa hàng đặt ở cổng chùa mà chỉ trông vào khách đi lễ sẽ phải sống được qua những ngày thường vắng. Đây là điều nên tính trước, chứ không phải là chuyện "khó giữ của".
Buôn bán trước cổng chùa: giữ sự tôn nghiêm
Không chèo kéo. Người đi lễ thường muốn yên tĩnh. Đứng chặn đường mời mua hoa, mời gửi xe, đưa đồ lễ vào tận tay là thói quen khiến khách khó chịu và làm xấu đi hình ảnh cả dãy phố.
Giá niêm yết rõ ràng. Ngày rằm, mùng một hay đầu năm là lúc dễ xảy ra chuyện nâng giá. Niêm yết rõ giá từng món giúp khách yên tâm và giữ được khách quen lâu dài.
Giữ âm lượng. Loa quảng cáo, nhạc to trước cổng chùa đi ngược với không khí nơi thờ tự. Nhiều chùa, đình cũng có nội quy và sẽ nhắc nhở hàng quán xung quanh.
Không lấn lối vào. Kệ hàng, ô dù, xe đẩy lấn ra trước cổng làm lối đi chật, nguy hiểm cho người lớn tuổi và người dắt trẻ. Giữ lối vào thông thoáng là phép lịch sự tối thiểu.
Không nói thay nhà chùa. Người bán đồ lễ đôi khi tư vấn khách "phải sắm cái này mới đủ lễ". Việc thờ cúng ra sao là chuyện của người đi lễ và của nhà chùa; người bán chỉ nên giới thiệu hàng, không nên dạy lễ hay doạ khách thiếu lễ.
Buôn bán trước cổng bệnh viện: khách đang mệt và lo
Khách trước cổng bệnh viện phần lớn là người nhà bệnh nhân. Họ thường mệt, thiếu ngủ, lo lắng và phải tính toán chi tiêu từng khoản. Một quán cơm, quán cháo hay tiệm đồ dùng ở đây sống được lâu thường nhờ ba điều: giá rõ ràng, phục vụ nhanh, và sự tử tế trong cách đối xử. Có những quán còn cho người nhà bệnh nhân hâm lại đồ ăn, gửi tạm đồ đạc, hoặc chỉ đường đến các khoa. Những việc nhỏ ấy khiến người ta nhớ quán rất lâu.
Có vài điều nên tránh khi buôn bán ở đây. Không giới thiệu thuốc, thực phẩm chức năng hay bài thuốc nào cho người nhà bệnh nhân như thể mình có chuyên môn. Không làm môi giới giường bệnh, chỗ khám, hay hứa "quen người trong viện". Không đậu xe, bày hàng chắn lối xe cứu thương ra vào. Đây vừa là chuyện đạo đức, vừa là chuyện giữ uy tín, vì một lời phàn nàn ở cổng bệnh viện lan đi rất nhanh.
Về giờ giấc, quán ở cổng bệnh viện thường cần mở sớm và đóng muộn hơn nơi khác, có khi phục vụ cả ban đêm. Khi tính chuyện thuê, nên cân nhắc chi phí nhân công cho những ca này và khả năng của gia đình, đừng chỉ nhìn vào dòng người đông đúc ban ngày.
Mặt bằng gần nghĩa trang: lặng lẽ và theo mùa
Mặt bằng gần nghĩa trang thường là ở vùng ven, đường vào vắng, khách theo mùa. Các cửa hàng hoa, nhang, nước, dịch vụ chăm sóc mộ ở đây có nhịp riêng: rất đông vào những ngày cuối năm, dịp Thanh minh, rằm tháng Bảy, và thưa thớt phần lớn thời gian còn lại. Người làm lâu năm thường kết hợp thêm việc khác, như nhận chăm mộ theo tháng cho các gia đình ở xa, hoặc bán thêm hàng cho người dân quanh vùng.
Khách đến nghĩa trang đang ở trong tâm trạng tưởng nhớ. Cách bán hàng phù hợp ở đây là nhẹ nhàng, ít lời, không mời mọc ồn ào. Nhiều gia đình đi viếng có người lớn tuổi, nên chỗ ngồi nghỉ, nước uống và nhà vệ sinh sạch sẽ là thứ khách thật sự cần, đôi khi còn quan trọng hơn món hàng bán ra.
Còn với những ai không làm ngành liên quan mà chỉ thấy giá thuê gần nghĩa trang rẻ, nên tự hỏi: khách của mình có đi qua con đường này không, vào giờ nào, và họ có thoải mái dừng lại không. Nếu câu trả lời là không, thì giá rẻ không bù được sự vắng khách. Lý do ở đây là dòng khách, không phải "nặng khí".
Làm hàng xóm tốt của nơi thờ tự và cơ sở y tế
Thuê mặt bằng đối diện chùa hay bệnh viện là trở thành hàng xóm lâu dài của một nơi rất đông người qua lại, và nhiều va chạm hay gặp lại không đến từ chuyện tâm linh mà từ chuyện sinh hoạt. Ngày rằm, mùng một hay dịp lễ lớn, rác từ túi đựng hoa, hộp trái cây, chai nước dồn ra trước cổng. Cửa hàng nào chủ động đặt thùng rác, quét dọn khu trước cửa mình sau giờ đông khách thường được cả nhà chùa lẫn người dân quanh đó quý.
Khói nhang cũng là chuyện cần nghĩ tới. Hàng bán nhang, nến nếu đốt thử cho khách xem ngay tại chỗ, hoặc để khách thắp nhang ngoài vỉa hè, có thể làm khói bay vào nhà bên cạnh và gây nguy cơ cháy khi gần hàng giấy, vải. Nên có chỗ đặt an toàn, xa vật dễ cháy, và không để nhang cháy dở khi đóng cửa.
Trước cổng bệnh viện, chuyện va chạm lớn nhất thường là chỗ để xe. Khách của quán đậu xe tràn ra lòng đường, chắn lối xe cứu thương hay xe đưa đón bệnh nhân, gây ảnh hưởng tới người khác trong lúc khẩn cấp. Thoả thuận một chỗ gửi xe rõ ràng cho khách, nhắc khách dắt xe vào gọn, là việc nhỏ nhưng làm nên hình ảnh của cả cửa hàng. Ở những nơi này, sự tử tế với hàng xóm cũng là một phần của buôn bán lâu dài.
Về thực tế: những điều cần tìm hiểu trước khi thuê
Trước cổng chùa, đình hay bệnh viện, phần vỉa hè thường có quy định quản lý riêng, có nơi cấm bày bán, cấm đậu xe vào những giờ nhất định. Nên hỏi chính quyền phường, xã về việc sử dụng vỉa hè trước khi tính chuyện bày hàng ra ngoài. Một số bệnh viện có kế hoạch mở rộng cổng hoặc làm lại đường nội bộ, nên hỏi thêm về quy hoạch khu vực.
Nên đến xem mặt bằng ít nhất ba lần: một ngày thường, một ngày rằm hoặc mùng một âm lịch nếu gần chùa, và một buổi tối. Mỗi lần đếm khách đi qua và ghi lại họ mua gì ở các hàng xung quanh. Những ghi chép đó sẽ cho bạn biết mặt bằng sống được nhờ ngày nào, và những ngày còn lại phải trông vào đâu.
Nếu sau tất cả, bạn vẫn thấy không thoải mái khi buôn bán ở những nơi này, đó là cảm xúc đáng tôn trọng, và chọn mặt bằng khác là quyết định hợp lý. Ngược lại, nếu bạn thấy mình có thể phục vụ người đi lễ, người nhà bệnh nhân, người đi viếng một cách tử tế, thì những lời ngại truyền miệng không nên là lý do duy nhất để bỏ qua một vị trí.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa hàng đối diện cổng chùa có bị kiêng không?
Một số người ngại vì sợ thiếu tôn nghiêm hoặc vì quan niệm về "tiền chùa". Thực tế nhiều dãy hàng hoa, đồ lễ chay, quán chay trước cổng chùa hoạt động lâu năm. Điều quan trọng là giữ yên tĩnh, không chèo kéo, niêm yết giá rõ và không lấn lối vào.
Mặt bằng gần bệnh viện hợp với ngành gì?
Thường hợp với cơm bình dân, cháo, đồ dùng cá nhân, gửi xe, nhà trọ ngắn ngày cho người nhà bệnh nhân. Không nên bán hoặc giới thiệu thuốc, thực phẩm chức năng như thể có chuyên môn, và tuyệt đối không chắn lối xe cứu thương.
Mặt bằng gần nghĩa trang rẻ có nên thuê không?
Tuỳ khách của bạn có đi qua đó không. Hàng hoa, nhang, nước, dịch vụ chăm mộ hợp với vị trí này nhưng khách đông theo mùa. Ngành không liên quan thì nên đếm dòng khách trước; giá rẻ không bù được sự vắng khách.
"Tiền chùa" trong câu nói dân gian nghĩa là gì?
Trong cách nói đời thường, "tiền chùa" chỉ tiền của chung, tiền công đức, không phải của riêng ai. Từ đó có người lo buôn bán trước chùa thì tiền "không giữ được". Đây là cách nói, không có cơ sở kiểm chứng; điều đáng giữ là sự tôn trọng nơi thờ tự.
Bán đồ lễ trước chùa có nên tư vấn khách cách cúng không?
Người bán nên giới thiệu hàng hoá, giá cả và chất lượng, không nên dạy lễ hay nói khách "thiếu lễ". Việc thờ cúng thế nào là lựa chọn của người đi lễ và theo hướng dẫn của nhà chùa, nhà đình nơi đó.
Nên xem mặt bằng gần chùa vào ngày nào?
Nên xem cả ngày thường lẫn ngày rằm, mùng một âm lịch, và một buổi tối. Ngày rằm cho biết lúc đông nhất, ngày thường cho biết mức tối thiểu cửa hàng phải sống được. So hai con số với tiền thuê sẽ rõ mặt bằng có hợp không.